شناخت قرآن(کمالی) صفحه 150

«ليجزي» و فصل ميان مضافين در «قَتْلَ أَوْلادِهِمْ شُرَكاؤُهُمْ»، و امثال آن.

«داني»- و ديگر قاريان- گويند در حروف قرآن به مشهورات لغوي و قياس‌هاي زبان عربي نمي‌توان استناد كرد، بلكه بايد عمل بر روي اثر ثابت‌تر و نقل صحيح‌تر باشد. در اين صورت هر جا روايتي ثابت شد، قياس عربيت، يا شهرت لغت نمي‌تواند آن را دگرگون سازد، زيرا قرائت، سنّتي متّبع است كه قبول و به كار بستن آن واجب است. «1»

دوم- موافق بودن با رسم الخط يكي از مصاحف عثماني، و لو احتمالا. و مقصود از موافقت با يكي از مصاحف، موردي است كه در يكي از آنها هست و در ديگري نيست، مانند قرائت «ابن عامر» آيه: «قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً» را بدون واو (به صورت: لدا)، كه در مصحف شامي هست و در باقي مصاحف با واو «ولدا» است. «2»

اما اگر قرائتي با هيچيك از مصاحف مطابقت نداشت، شاذ است و مخالف رسم مجمع عليه. و مقصود ما از قيد «احتمالا» آن است كه آن قرائت موافق يكي از مصاحف باشد، و لو تقديرا، مانند قرائت «ملك يوم الدّين» كه بدون الف نوشته شده، بنابر اين تحقيقا موافق قرائت ملك است و تقديرا موافق قرائت مالك. گاهي هم قرائات مختلف، همه موافق رسم است، تحقيقا، مانند: «تعلمون» غير معجم كه هم به تاء خوانده مي‌شود هم به ياء.

سوم- صحت سند كه در آن تفصيلي هست: جمعي قبول را منوط به تواتر مي‌دانند، كه اغلب چنانند؛ برخي آحاد را مي‌پذيرند، چنانچه مي‌آيد.

«ابن جزري» گويد:

مقصودم از سند صحيح آن است كه قرائت را عدل ضابط از مثل خودش روايت كرده باشد و همچنين تا برسد به رسول اللّه (ص)؛ با وجود اين نزد ائمه قرائت مشهور باشد و شاذ نباشد.

قرائت واجد اين سه ركن، از جمله حروف هفتگانه‌اي است كه قرآن به آن نازل شده و پذيرفتن آن واجب است، خواه منتسب به قاريان سبعه باشد، يا عشره، يا غير ايشان از ائمه مورد قبول قرائت.

______________________________
(1) مناهل، ج يكم، ص 415.
(2) اتقان، ج يكم، ص 77.