شناخت قرآن(کمالی) صفحه 151

هرگاه يكي از اين سه ركن خلل يابد، بر آن قرائت ضعيف يا شاذ يا باطل اطلاق مي‌گردد، خواه منقول از هفت قاري باشد، يا ديگري برتر از ايشان يا فروتر.

و همين سه ركن است كه مورد قبول ائمه تحقيق از گذشتگان و آيندگان است. و علماي فن مانند «داني»، «مكّي»، «مهدوي» و «ابو شامة»، به آن تصريح كرده‌اند و خلافي درباره آن ديده نشده است.

«ابو شامة» در «مرشد الوجيز» گويد:

تنها انتساب قرائت به يكي از قرّاء براي احراز صحت كافي نيست، مادام كه دو ضابط ديگر با آن نباشد. زيرا اعتماد بر استجماع اين سه ركن است، نه تنها بر كسي كه قرائت منسوب به اوست. البته اين هفت تن از نظر آنكه مشهورند و قرائت صحيح مجمع عليه از ايشان بيشتر رسيده، بيش از ديگران مورد اعتمادند، اما بايد دو ضابط ديگر نيز ملاحظه شود. «1»

«مكي» گويد:

روايت قرآن بر سه گونه است:

اول- آنكه بر طبق آن قرائت مي‌شود و جاحد به آن كافر است، و آن همان است كه راويانش ثقه باشند و موافق زبان عرب و همچنين موافق رسم الخط يكي از مصاحف باشد.

دوم- آنكه نقل آن از آحاد صحيح باشد و موافق قواعد عربي هم باشد، اما با رسم الخط مخالف باشد. و اين قسم اگر چه مورد قبول است، اما به آن قرائت نمي‌شود و قرآن به آن ثابت نمي‌گردد، اما جاحد به آن كافر نيست، مانند قرائات ابن مسعود.

سوم- آنكه موافق رسم الخط باشد، اما در يكي از دو شرط ديگرش خلل باشد، و اين قرائت هم حكمش مانند مورد دوم است. «2»

«سيوطي» در «اتقان» گويد:

برخي متكلمين گفته‌اند، آنجا كه قرائتي با عربيت موافق باشد جايز است كه رأي و اجتهاد در آن عمل كند، هر چند سند آن از پيغمبر ثابت نباشد. اما اين رأي باطل و قائل به آن آثم است.

تنبيه:

عبارت سيوطي مجمل است. زيرا اگر قصد آن قائلين قرائتي باشد كه موافق

______________________________
(1) مناهل، ج يكم، ص 416.
(2) همان كتاب، همان صفحه.