شناخت قرآن(کمالی) صفحه 152

رسم الخط و عربيت باشد اما بدون احراز از صحت در سند، باز هم قابل مطالعه است، هر چند قابل قبول نيست. اما اگر قصدشان تنها موافقت با عربيت باشد بدون احراز دو ركن ديگر (يعني صحت سند و موافقت با رسم)، نه تنها قولي باطل، و قائل به آن آثم است، بلكه قائل به آن كافر، و به سخريه اشبه است. زيرا اگر در قرائت موافقت با عربيت كافي باشد، همه عربي دانان مي‌توانند آيه نازل كنند، همچنان كه بعضي از مدعيان پيغمبري يا معارضين با قرآن كرده‌اند. اما ممكن است قصدشان موردي باشد كه موافق رسم الخط باشد و از بين وجوه احتمالات، عالم نحوي بتواند به اجتهاد خود، بدون استناد به پيغمبر، وجهي را انتخاب كند، كه در اين صورت هم باطل و غير جايز است.

اقسام قرائات‌

اشاره

«سيوطي» به نقل از «ابن الجزري» گويد، قرائات داراي انواعي است:

1- متواتر:

و آن قرائتي است كه جمعي آن را روايت كرده باشند كه همداستاني ايشان به دروغپردازي عادة و عرفا ناممكن باشد «و در جميع طبقات روايت، تا برسد به پيغمبر اكرم اين وضع محرز باشد».

2- مشهور:

و آن قرائتي است كه سندش صحيح باشد از عدل ضابط، اما به درجه تواتر نرسيده باشد و موافق رسم يكي از مصاحف و موافق عربيت هم باشد و نزد قرّاء چنان مشهور باشد كه آن را نه غلط شمرده باشند نه شاذّ. كتاب‌هايي كه براي تدوين اين دو قسم نوشته شده مشهورش «تيسير» از «داني»، «شاطبيه»، و «طيبة النّشر في القراءات العشر» مي‌باشد.

3- آحاد:

و آن قرائتي است كه سندش صحيح باشد، اما يا مخالف رسم باشد يا مخالف عربيت، يا اشتهار كافي نداشته باشد و متروك القرائة باشد. «ترمذي» در «جامع»، و «حاكم» در «مستدرك»، باب مخصوصي براي آن دارند. از آن جمله «حاكم» از طريق «عاصم جحدري»، از «ابي بكرة» نقل مي‌كند كه پيغمبر اكرم چنين قرائت