شناخت قرآن(کمالی) صفحه 153

فرموده: «متّكئين علي رفارف خضر و عباقري حسان»، به جاي «رفرف» و «عبقريّ». و همچنين «حاكم» نقل مي‌كند از «ابن عبّاس» كه خوانده: «لقد جاءكم رسول من انفسكم» به فتح فاء و كسر سين.

4- شاذّ:

و آن قرائتي است كه سندش صحيح نباشد، مانند قرائت «ملك يوم الدّين» به صيغه ماضي و نصب يوم. و قرائت «ابن السميفيع»: «فاليوم ننحيك ببدنك»، به حاء مهمله.

5- موضوع:

مانند قرائت «خزاعي» به نقل از «ابي حنيفه»: «انّما يخشي اللّه من عباده العلماء»، از باب إفعال، اللّه فاعل آن، العلماء مفعول آن!

6- مدرج:

و آن مانند حديث مدرج است، آنجا كه تفسير آيه بر متن اضافه شده باشد، مانند قرائت منسوب به «ابن عباس»: «لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ- في مواسم الحجّ» كه «بخاري» نقل كرده است.

تواتر قرائات سبع‌

اشاره

سيد محمّد طباطبايي «مجاهد» در «مفاتيح الاصول» گويد «1» در اينكه آيا قرائات سبع مشهور متواترند يا نه، سه قول هست:

اول- آن كه مطلقا متواترند و همه آنها ممّا نزل به الرّوح الأمين علي قلب سيّد المرسلين‌اند «2»، و قائلين آن علامّه «ابن مطهر»، «ابن فهد»، «محقق ثاني»، «شهيد ثاني» در «مقاصد العليّه»، و «شيخ حرّ عاملي»، و محكيا از «فاضل جواد». و در «شرح وافيه» از «سيد صدر الدين» آمده است كه معظم مجتهدين از اصحاب ما به تواتر قرائات سبع حكم داده‌اند، و در «تفسير كبير»، «رازي» گفته است كه بيشتر علما رأيشان به تواتر است.

______________________________
(1) قول سيد را «محمد جمال الدين قاسمي» در مقدمه تفسيرش به عنوان «فصل الخطاب» كلّا ياد كرده است.
(2) قول سيد (كه همه قرائات ممّا نزل به الرّوح الامين‌اند)، تأسّيا به پيغمبر است، كه مقصود او نزول نصّ واحد حقيقة مي‌باشد، و جواز قرائت بقيه، تيسيرا، كه اطلاق نزول بر آنها مجازي است، چنانچه گفتيم.