شناخت قرآن(کمالی) صفحه 166

إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ نزول قرآن يا به طور ابتدايي بوده است، يا به دنبال واقعه‌اي، و يا براي جواب به سؤالي، و در اين صورت آن واقعه يا سؤال را سبب نزول گويند.

دانستن سبب نزول، فهم قرآن را روشنتر مي‌كند. دانستن حكمت و رازي كه باعث تشريع يك حكم، يا تحسين و عدم تحسين مورد است، ركن مهم فهم قرآن است.

«واحدي» گويد:

معرفت تفسير آيه، بي‌دانستن سبب نزول آن ميسر نيست.

«ابن دقيق العيد» گويد:

بيان سبب نزول، راه استواري است براي فهم معاني قرآن.

«ابن تيميّه» گويد:

شناخت سبب نزول به فهم آيه كمك مي‌كند، زيرا علم به سبب، باعث علم به مسبب است.

دليل سخن «ابن تيميه» آن است كه مدار علم معاني و بيان بر شناختن مقتضيات احوال است در وقت خطاب، هم از جهت گوينده، هم از جهت مخاطب، و هم از جهت نفس خطاب، زيرا فهم كلام واحد در حالات مختلف، مختلف است، و جهات خارجيه و قرائن حاليه در فهم كلام مدخليت تام دارد، چنانچه جمله استفهاميه با صورت واحد، براي معاني گوناگون از تقرير و توبيخ و غيره مي‌آيد: امر گاهي براي وجوب، گاهي براي اباحه، و گاهي براي تهديد و اشباه آن است. پس لفظ به تنهايي دلالت بر مراد نمي‌كند، مگر به كمك امور خارجي، كه عمده آن مقتضيات احوال