شناخت قرآن(کمالی) صفحه 167

است. در اين صورت دانستن مقتضيات احوال زمان نزول براي فهم قرآن لازم است.

گويند «عثمان بن مظعون» و «عمرو بن معديكرب» مي‌گفتند خمر حلال است و به اين آيه استشهاد مي‌كردند:

لَيْسَ عَلَي الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فِيما طَعِمُوا إِذا مَا اتَّقَوْا وَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَ آمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَ أَحْسَنُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ. (المائدة: 93) بر آنان كه ايمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند باكي نيست در هر چه خورده‌اند اگر متقي بوده و ايمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند، پس آنگاه متقي بوده و ايمان آورده، پس آنگاه متقي بوده و نيكويي كرده‌اند؛ و خداوند نيكوكاران را دوست دارد.

مي‌گفتند: آنان كه ايمان آورده و عمل صالح بجا آورده‌اند، هر چه بخورند پروايي برايشان نيست، و آيا چه عمل صالحي از حضور در مشاهد و جهاد در راه خداوند به همراهي پيغمبر افضل باشد.

در صورتي كه اين اباحه نارواست، و دانستن سبب نزول مطلب را روشن مي‌كند. و آن، چنان است كه چون خمر حرام شد، مردم با خود مي‌گفتند پس آنان كه قبل از حرمت خمر كشته شده و در زمان حيات خود خمر نوشيده بودند حالشان چگونه خواهد بود؟ اين آيه نازل شد كه بدانند قانون عطف به ما سبق نمي‌شود، و بر آنان پروايي نخواهد بود.

يكي از سودهاي دانستن سبب نزول، دانستن نام افرادي است كه آيه درباره ايشان نازل شده است، همچنانكه آيه: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ» «1» (البقرة: 207) كه درباره ليلة المبيت در شأن أمير المؤمنين نازل شده است؛ يا آيه: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلي ما فِي قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ» «2» (البقرة: 203) كه درباره «اخنس بن شريق»، آن مرد

______________________________
(1) و بعضي از مردم كساني هستند كه زندگي خود را براي رضاي خدا مي‌فروشند و خداوند به بندگان مهربان است.
(2) و بعضي از مردم چنان است كه گفتار او درباره زندگاني دنيا تو را به تعجب مي‌آورد و حال آنكه او پليدترين دشمنان است.