شناخت قرآن(کمالی) صفحه 171

«زركشي» در «برهان» گويد:

روش صحابه و تابعان چنان بود كه اگر يك تن از ايشان مي‌گفت فلان آيه در فلان مورد نازل شده، مقصودش آن بوده كه آيه مزبور متضمّن آن حكم است، و قصدش آن نبوده كه سبب نزول آيه فلان حكم است؛ و آن از باب استدلال بر صحّت حكم به آيه است، نه از باب نقل واقعه.

و ما گفتيم كه سمت صحابي به تنهايي كافي براي قبول روايت او نيست، بلكه احراز وثاقت در صحابي و غير صحابي شرايطي دارد كه در كتب علوم الحديث مذكورند. فرهنگ اسلام سمت‌ها را ناديده گرفته، و صفت‌ها را ارج نهاده است، مگر دو سمت «نبوّت» و «امامت» را كه مناصب الهي مي‌باشند و قوله تعالي: «إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً» (البقرة: 124) دليل قاطع آن است؛ و گرنه قرشي، حبشي، صحابي، تابعي، عرب و موالي، همه در برابر قانون احراز وثاقت و تقوي يكسانند.

توضيح مهم:

در بسياري از موارد، سبب نزول براي واقعه‌اي خاص است، امّا حكم نمي‌تواند غير عام باشد، بلكه شامل همه موارد مشابه است. به مثال‌هاي ذيل توجّه كنيد:

1- قوله تعالي:

إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتابِ وَ يَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِيلًا أُولئِكَ ما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ. (البقرة: 174) يعني كساني كه آنچه را خدا از كتاب نازل ساخته كتمان مي‌كنند و به بهاي اندكي مي‌فروشند، ايشان نمي‌خورند در شكم‌هايشان مگر آتش را، و خداوند با ايشان در روز باز پسين سخن نمي‌گويد و براي ايشان است عذابي دردناك.

در اينجا، بنابر قول جمع بسياري، سبب نزول آن است كه برخي از علماي يهود «كعب بن اشرف»، «حيّ بن اخطب» و «كعب بن اسد»، كه از پيروان خود قبول هديه كرده و اميدوار بودند كه پيغمبر آخر الزمان از ميان ايشان ظهور كند، چون ديدند از ميان قريش ظهور كرد، از زوال ملك خود ترسيدند و وصف پيغمبر موعود را دگرگونه گفتند. امّا اجماع مفسرين بر آن است كه مراد، عامّه اهل كتاب است، بلكه بايد