شناخت قرآن(کمالی) صفحه 178

صحابه فرا گرفته باشند) اكتفا كرد.

بنابراين تفسير قانوني و جايز در نظر ايشان، تنها همان مأثورات از پيغمبر اكرم، صحابيان و تابعان است، البته با شروطي كه براي قبول مأثورات در جاي خود معيّن شده است.

جمعي ديگر مي‌گويند: هيچ منعي نيست اگر كسي كه داراي علمي وسيع باشد قرآن را با اجتهاد تفسير كند.

هر دو گروه فوق در تأييد نظر خود دلايلي مي‌آورند كه ذيلا ياد مي‌شود:

دلايل مانعين‌

1- تفسير به رأي، قولي است بر خداوند بدون علم، و قول بدون علم بر خداوند منهيّ عنه است، قوله تعالي:

قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَي اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ. (الأعراف: 23) بگو كه اين است و جز اين نيست كه پروردگارم همه فواحش را، چه آنها كه ظاهرند و چه آنها كه پنهانند، حرام كرده است؛ و همچنين گناه را و تجاوز به ناحق را و اينكه درباره خدا چيزي بگوييد كه نمي‌دانيد دليل صغري آنكه مفسّر به رأي يقين ندارد كه مراد خداوند را دانسته است، هر چند ظنّا بداند؛ و گمان بر خداوند قول بدون علم است.

دليل كبري هم آيه مذكور است كه قول به غير علم بر خداوند را از موارد محرّمه ذكر كرده، و به آن تصريح فرموده است، و در آيه 169 از سوره بقره، قول بدون علم را از اوامر و اغواهاي شيطان شمرده است:

إِنَّما يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَي اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ.

اين است و جز اين نيست كه شيطان شما را به بدي و فحشاء فرمان مي‌دهد و به گفتن چيزي بر خدا كه نمي‌دانيد.

نيز در آيه 36 از سوره اسراء، از پيروي ما لا يعلم و امور ندانسته نهي فرموده است:

وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ