شناخت قرآن(کمالی) صفحه 184

توضيح مهم:

در اين استدلال مسامحه به كار رفته است. غالبا طرز بيان، اصل موضوع را به فراموشي مي‌سپارد، زيرا بيشتر قرآن فهمش نه احتياج به تفسير مأثور و مرفوع دارد و نه اجتهاد، و هر عربي داني به مجرد شنيدن يا خواندن آن را مي‌فهمد و آن قسمت از قرآن كه فهمش محتاج به تفسير مأثور يا اجتهاد است اندك است، مانند تفسير احكام شرعي، استخراج حكم به استناد مأثورات، يا نكات مهمّ نحوي و بياني. و آنان كه در منع از تفسير به رأي سخن گفته‌اند، قصدشان اين گونه موارد است، نه غالب آيات كه محكمات‌اند، و اين مسأله در بخش محكم و متشابه و بخش شرايط تفسير و مكاتب تفسير، روشنتر خواهد شد.

دوّم، از ادله مجيزين، آنكه اگر تفسير به رأي جايز نبود بسياري از احكام تعطيل مي‌شد، زيرا مجهول مي‌ماند، و اين باطلي آشكار است. زيرا باب اجتهاد هميشه مفتوح است و مجتهد مأجور است، خواه اصابت كند يا خطا كند. پيغمبر اكرم همه آيات قرآن را تفسير نفرموده، يا آنكه بعضي از آنها به ما نرسيده است، و در اين صورت بعضي از احكام به اجتهاد و استنباط علما واگذار شده است. «1»

«جمال الدين قاسمي» در مقدمه تفسيرش گويد:

آنچه بيانش از صاحب شرع رسيده كفايت از فكرهاي بعدي مي‌كند، امّا آنچه نرسيده جاي فكر اهل علم است تا استدلال كنند با جاهايي كه بيان شده بر جاهايي كه بيان نشده است.

«ماوردي» گويد: بعضي از متورّعين به ظاهر حديث متمسّك‌اند و از استنباط امتناع مي‌كنند، و لو با شواهد باشد و نصّ صريحي معارض آن نباشد. اما اين طريقه عدول است از تعبّد به معرفت قرآن و نظر در آن و استنباط احكام و قوله تعالي «لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ» اشاره به آن است، و همچنين حديث: «القرآن ذلول ذو وجوه فاحملوه علي احسن وجوهه» «2»، كه «ابو نعيم» روايت كرده است.

______________________________
(1) آنچه را از قرآن كه جز از بيان پيغمبر فهميده نمي‌شده پيغمبر اكرم بيان فرموده، زيرا بيانش بر او واجب بوده است.
(2) يعني قرآن داراي وجوه چندي است، آن را بر بهترين وجوهش حمل كنيد.