شناخت قرآن(کمالی) صفحه 194

القاء و تفهيم نمايد. و چون معاني و مفاهيم حاصله در ذهن انسان تقريبا بي‌نهايت است و روز به روز در اثر تكامل فرهنگي بشر مفاهيم بيشتر و جديدتري يافت مي‌شود كه نيازمند قالب و معادلي از الفاظند، و از طرف ديگر الفاظ محدود و پايان‌پذير است، ناچار بايد گاهي لفظ واحد را در معاني گوناگون به كار برند. مانند لفظ «شير» براي شير خوردني و شير نيستان و شير آب، كه اصطلاحا آنها را مشترك لفظي گويند. گاهي يك لفظ براي قدر مشترك ميان چند معني به كار مي‌رود، مانند «امر» در قدر مشترك مطلق طلب ميان وجوب و ندب، و آن را مشترك معنوي گويند. گاهي هم در اثر يك نوع علاقه و مشابهت، لفظ را از معني موضوع له حقيقي خود خارج كرده و براي مفهوم ديگر بطور مجاز بكار مي‌برند، مانند «شير شدن» به معني چيره شدن. راه گسترش اين گونه استعمالات مجازي با وجود شرايطش هميشه باز است، و به كار بردن مجاز، چون متوقف بر سماع نيست، مهمترين وسيله براي تسهيل در القاء و تفهيم مراد است، آنجا كه لفظي براي آن وضع نشده باشد.

توضيح:

تفصيلات تعريف و شرايط مشترك و مجاز و منقول، كه همه وسايلي براي به كار بردن الفاظي كمتر به ازاء معاني بيشتر است، در عهده علوم بيان و اصول فقه است.

در اينجا به مختصري براي ورود در مطلب اكتفا كرديم، تا به نمونه‌اي از الزامات لغوي و اسلوبي كه ناچار كلام را متشابه مي‌سازند و مخصوص همه زبانها هستند، نه تنها زبان عربي، آشنا شويم.