شناخت قرآن(کمالی) صفحه 207

به نيست، هر چند به عنوان مطلق درك حقايق مأمور به باشد.

قرآن براي تفهيم حقايق اشياء نازل نشده، بلكه براي تفهيم روابط انسان با جهان و خالق جهان نازل شده است. اگر در قرآن هزاران مورد امر به تفكّر در خلقت جهان و شناخت آن شده باشد، دليل آن نيست كه نفس حقايق اشياء در قرآن بيان شده باشد، زيرا اگر بيان شده بود، تفكر، تحصيل حاصل بود و براي درك آنها حركت عقل از مباني به مقاصد لازم نبود. از قرآن مي‌توان استنباط كرد كه مثلا دانستن فرمول بمب اتم و نيز توانايي بر ساختن آن بر مسلمانان واجب كفايي است، به دليل قوله تعالي: «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ»، از باب وجوب ما لا يتمّ الواجب الّا به؛ اما هرگز عين آن فرمول را در قرآن نخواهيم يافت. اگر بنا باشد حقايق اشياء از قرآن كشف شود، قرآن خود اعلام مي‌كرد، و آنجا كه در روايات سخن از آن رفته كه حكم هر چيزي در قرآن هست، مقصود احكام مربوط به شريعت است نه تاريخ تولد حضرت نوح مثلا. و متداول در اساليب همه زبان‌ها چنان است كه متعلق لفظ كل و همه را به علت وجود قراين حذف مي‌كنند. مثلا وقتي سخن از قانون مي‌رود يكي به ديگري مي‌گويد: اين قانون واجد همه مطالب است و مقصودش از همه مطالب آن مطالبي است كه مربوط به آن قانون و در شأن قانون است. و وقتي سخن از سفر اصفهان است، مسافر به دوستانش مي‌گويد: در اين سفر همه جا را ديدم، يعني همه جاي اصفهان را، بلكه همه جاهاي ديدني آن را، نه همه جاي آن را كه قابل امكان نيست.

مراد از كتاب مبين كه «لا رطب و لا يابس الّا في كتاب مبين»، لوح محفوظ است نه قرآن. اما متأسفانه برخي جاهلان و مغرضان به عنوان عظمت قرآن و يا ايجاد نقطه ضعف در آن مي‌گويند همه چيز از قرآن به دست مي‌آيد و نقطه ضعف هولناكي در اين باره ايجاد مي‌كنند كه ما مفصلا در بخش مكاتب تفسير درباره آن سخن خواهيم گفت.

اينك كه محكم و متشابه تا اندازه‌اي شناخته شد مي‌پردازيم به بيان مقاصد آيه مباركه «هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ».

امّ، مفرد آمده تا معلوم شود كه همه محكمات به صورت جمعي امّ الكتابند، هر چند گاهي يكي از محكمات به تنهايي مي‌تواند مرجع ردّ متشابه باشد، مانند آيه ناسخ محكم كه مرجع منسوخ متشابه است.