شناخت قرآن(کمالی) صفحه 217

راسخين در علم تأويل قرآن را مي‌دانند و اگر تأويل آن را ندانند ناسخ آن را از منسوخ و حلال آن را از حرام و محكم آن را از متشابه نمي‌دانستند.

اين قول را «نووي» هم در «شرح مسلم» اختيار كرده كه صحيح‌تر است، زيرا بعيد است كه خداوند بندگانش را به چيزي مخاطب سازد كه براي هيچكس راهي به دانستن آن نباشد. «1»

«ابن ابي الحديد» گويد:

بعضي از مردم بر قول «الّا اللّه» وقف مي‌كنند و بعضي بر آن وقف نمي‌كنند و اين از قول اوّل اقوي است زيرا اگر تأويل متشابه را جز خداوند كسي نداند در نزول آن و خطاب به مكلفيّن فايده‌اي نيست، بلكه مانند خطاب كردن با عرب، به زبان زنگيان است و معلوم است كه اين عيبي زشت است.

اگر گويند سياق آيه در قوله تعالي: «يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا»، مشعر بر اين است كه مورد از مواردي است كه علم بشري حتي راسخين به آن راه ندارد، بنابراين رسوخ در علم ايجاب مي‌كند كه راسخين از باب ايمان و تسليم بگويند ايمان داريم كه از جانب خداوند است، هر چند علم به آن نداريم مانند ملئكه كه گفتند:

«سُبْحانَكَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا.»

مي‌گوييم راسخين با علم به تأويل و علم به محكم و متشابه و علم به هماهنگ بودن اجزاء قرآن و علم به آنكه «القرآن يفسّر بعضه بعضا» و علم به اينكه بطن قرآن مؤيّد ظهر آن و ظهر آن مؤيّد بطن آن است، سزاوارترند تا با شهود كامل و حق اليقين بگويند: «آمنّا به كلّ من عند ربّنا». و اين اقرار و تسليم با اقرار و تسليم مؤمن غير راسخ، كه به اعتقاد اجمالي مي‌گويد «آمنّا به كلّ من عند ربّنا» از آسمان تا زمين فاصله دارد. مؤخّر آيه مباركه، قوله تعالي «وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ» هم ناظر به اين مطلب است، كه ايمان تفصيلي و شهودي مترتّب بر علم به همه تأويلات قرآن، ويژه صاحبان عقول كامل است.

رسوخ در علم چيست؟

اشاره

پس از آنكه دانستيم «و الرّاسخون في العلم» معطوف است نه مستأنفه، بايد