شناخت قرآن(کمالی) صفحه 218

معني رسوخ در علم را بدانيم و راسخين در علم را بشناسيم.

در نظر اوّل، رسوخ در علم عبارت است از دانستن همه وجوه يك امر در حدّ ادراك مستطاع بشري، از طريق و راهي كه حصولش براي همه ممكن باشد، از فطريات، اكتسابيات، وجدانيات و مشهودات، تا آنجا كه براي عالم به آن علم، قدم ثابتي حاصل شده باشد. اما پس از بررسي دقيق خواهيم دانست حصول چنين علمي در حدّ رسوخ، در همه جا ممكن نيست و علم به بسياري از امور بيرون از مرز امكانات بشري است، و لو در زماني از ازمنه.

شايد غيبي كه متقين به آن ايمان دارند اشاره به آن باشد، و از مراجعه به كتاب و سنت بخوبي معلوم مي‌شود كه آن فضيلت و موهبت خاص كه «ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ» (المائدة: 54) اكتسابي نيست، بلكه موهوبي و لدنّي است، و از باب «يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ» (البقرة: 269) و «عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً» (الكهف: 65) و «قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ» (النمل: 40) و «فَلا يُظْهِرُ عَلي غَيْبِهِ أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضي مِنْ رَسُولٍ» (الجن: 27) مي‌باشد. و هر چند عالمان از راه كسب علوم و معارف قرآني و تدرّج در مدارج تدّبر بتوانند خود را به افق راسخين نزديك كنند، امّا به بسياري از رموز و اسرار علم و فهم قرآن، جز از طريق راسخين نتوانند رسيد.

صاحب «مناقب» به نقل از «ابو القاسم كوفي» گويد:

قال روي في قوله تعالي «وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ»:

انّ الرّاسخين في العلم من قرنهم الرّسول بالكتاب و اخبر انّهما لن يفترقا حتّي يردا عليّ الحوض.

و در لغت، راسخ به معني لازمي است كه زايل نمي‌شود، و چنين نخواهد بود مگر براي كسي كه خداوند از آغاز زندگيش علم را در طبع او قرار داده باشد، مانند عيسي در وقت ولادت كه گفت: «من بنده خدايم كه به من كتاب عطا كرده است.» امّا كسي كه سال‌ها چيزي ندانسته، آنگاه طلب علم كرده و از ديگري مانند خودش فرا گرفته، از راسخين نيست. وقتي گويند ريشه‌هاي درخت در زمين رسوخ كرد، رسوخ نمي‌كند مگر در وقتي كه كوچك است. «1»

از طرق عامّه:

از پيغمبر اكرم (ص) درباره راسخين در علم پرسيدند. فرمود: