شناخت قرآن(کمالی) صفحه 237

شرطيه و ان شرطيه، و امثال آن. و هر چه از معاني هست كه تحقيق مخاطب را اقتضا دارد، مخاطبي كه موصوف به بندگي و اقرار به ربوبيت خداوند است، آن باطن و مرادي است كه قرآن براي آن نازل شده، مثال آن از قوله تعالي: مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً (الحديد: 11)؛ كه وقتي نازل شد يهودان ظاهر آن را گرفتند و گفتند خداوند فقير است و ما مال داريم، اما «ابو دحداح» مراد را از آن فهميد و گفت خداوند از چيزي كه خودش به ما داده قرض مي‌خواهد و فوري باغش را در راه خدا صدقه داد.

«شاطبي» در «موافقات» گويد:

بطن قرآن دو شرط دارد:

اول، آنكه با ظاهر مقرر در لسان عرب مخالف نباشد.

دوّم، آنكه شاهدي از نص يا ظاهر در جايي ديگر براي آن باشد كه شهادت بر صحت آن بدهد من غير معارض. «1»

تكمله:

براي مستدرك و حسن ختام اين بخش، دو قسمت از حديث «ردّ التناقض في القرآن» مذكور در «احتجاج» را نقل مي‌كنيم:

أمير المؤمنين (ع) فرمود:

صاحب علم نمي‌تواند همه علم را براي همه مردم تفسير كند، زيرا در ميان ايشان قوي و ضعيف است. زيرا در ايشان كسي هست كه طاقت حمل آن علم دارد و كسي كه ندارد، مگر آنكه خداوند بر او آسان كند و بر حمل علم او را از اولياي خاص خود اعانت كند. «2»

و هم چنين در قوله تعالي «وَ مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً» (المائده:

32)، فرمود:

براي اوصيا در اين موضوع تأويلي باطني هست كه مانند ظاهرش نيست، و آن چنين است: كسي كه نفسي را هدايت كرد- زيرا هدايت حيات جاوداني است- و آن را كه خداوند زنده بنامد هرگز نخواهد مرد، هر آينه او را از خانه‌اي به خانه ديگر منتقل مي‌سازد. «3»

______________________________
(1) مقدمه تفسير قاسمي، ج 1: 68.
(2) بحار 93: 141.
(3) بحار 93: 117.