شناخت قرآن(کمالی) صفحه 248

سوم- نسخ حكم و بقاي تلاوت منسوخ‌

و همين قسم است كه مشهور بين فقهاء و مفسّرين است و درباره آن كتاب‌ها پرداخته‌اند. بايد دانست كه گروهي از علما وقوع نسخ را منكر شده و تلاش كرده‌اند تا براي موارد نسخ در قرآن تأويلاتي بسازند كه رافع نسخ باشد، هر چند همه ايشان در امكان نسخ همداستانند.

به طور كلي دلايل وقوع نسخ همه سمعي است، و از آنجمله:

1- قوله تعالي:

ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها. (البقرة: 106) 2- قوله تعالي:

يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ. (الرعد: 39) 3- قوله تعالي:

وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ. (النحل: 101) 4- قوله تعالي:

فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ. (النساء: 160) 5- از «عبد الرحمن بن سلمي» نقل شده است:

امير مؤمنان بر قاضي عربي مي‌گذشت. فرمودش: ناسخ را از منسوخ مي‌شناسي؟

گفت: نه. فرمود: هلاك شدي و هلاك كردي. تأويل هر حرفي از قرآن وجوهي دارد. «1»

6- امير مؤمنان به مسجد درآمد. مردي در آنجا قصه مي‌گفت و مردم را بيم مي‌داد.

فرمود: اين كيست؟ گفتند: مردي است كه مردم را تذكّر مي‌دهد. فرمود: مردي نيست كه مردم را تذكر بدهد، اما مي‌خواهد بگويد من فلانم پسر فلان، مرا بشناسيد. آنگاه از پي او فرستاد و گفت: ناسخ را از منسوخ مي‌شناسي؟ گفت: نه. فرمود: از مسجد ما بيرون رو و در آن سخن مگو «2».

7- امام محمد باقر (ع) فرمود: قرآن نازل شده هم ناسخ هم منسوخ.

8- امام صادق (ص) در جواب سائل فرمود: ناسخ ثابتي است كه به آن عمل مي‌شود و منسوخ آن است كه قبلا به آن عمل مي‌شده است و پس از آن چيزي آمده و آن را نسخ كرده؛ و متشابه آن است كه بر جاهلش مشتبه مي‌شود.

9- قسمتي از تفسير «نعماني» كه در ضمن آن حكمت نسخ احكام در آن

______________________________
(1) مناهل العرفان، ج 2: 70. و مقدمه تفسير برهان.
(2) همان مأخذ، همان جا. و مقدمه تفسير برهان.