شناخت قرآن(کمالی) صفحه 249

تشريح شده است، و در ضمن سؤالاتي كه شيعيان از حضرت صادق (ع) مي‌پرسند، از آنجمله درباره ناسخ و منسوخ است كه فرمود:

خداوند تبارك و تعالي پيغمبر خود را به رأفت و رحمت مبعوث ساخت. و از رحمت او يكي آن بود كه در آغاز دعوت، قوم خود را از عادات خودشان جدا نكرد تا اسلام در دلهاشان مستحكم گرديد و شريعت در سينه‌هاشان نفوذ يافت. يكي از آداب ايشان در جاهليّت آن بود كه اگر زني زنا مي‌كرد او را در خانه‌اي حبس مي‌كردند و نان و آبش مي‌دادند تا مي‌مرد و اگر مردي زنا مي‌كرد او را از مجالس خود طرد مي‌كردند، دشمنامش مي‌دادند، آزار و سرزنشش مي‌كردند، و جز اين چيزي نمي‌دانستند. چنانچه خداوند متعال در آغاز اسلام عين اين حكم را درباره مسلمين مقرر داشت، قوله تعالي:

وَ اللَّاتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ مِنْ نِسائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّي يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا. وَ الَّذانِ يَأْتِيانِها مِنْكُمْ فَآذُوهُما فَإِنْ تابا وَ أَصْلَحا فَأَعْرِضُوا عَنْهُما إِنَّ اللَّهَ كانَ تَوَّاباً رَحِيماً. (النساء: 15- 16).

يعني: و آنچنان زناني كه به فاحشه مي‌گرايند چهار گواه از خودتان بر ايشان بگيريد. اگر شهادت دادند آنان را در خانه‌ها محبوس داريد تا مرگ ايشان فرا رسد يا خداوند راهي براي ايشان قرار دهد. و آن دو تن از شما كه به فاحشه مي‌گرايند ايشان را آزار دهيد، اگر توبه كردند و اصلاح كردند، از ايشان چشم پوشي كنيد.

بدرستي كه خداوند بسيار بازگشت كننده و مهربان است.

اما وقتي مسلمانان زياد شدند و اسلام نيرومند شد، و خودشان از عادات جاهليت نفرت پيدا كردند، خداوند نازل فرمود: «الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ» (النور: 2)، و اين آيه، حكم سابق حبس و اذي را نسخ كرد. «1»

10- وجود آيات بسياري در قرآن كه منسوخ‌اند، و هم چنين آيات ناسخ آنها، هر چند در بعضي از آنها اختلاف است، اما قدر متيقن آنها دليل قاطع است بر نسخ.

تنبيه:

بحث در آيات ناسخ و منسوخ قرآن در مؤلفات خاص، و همچنين در ضمن تفاسير و كتب فقه استدلالي مشروحا آمده است، مفسر بايد قبلا با مراجعه كامل به آنها و تشخيص قول فصل، خود را براي فهم قرآن و تفسير آن آماده سازد، و اين كتاب گنجايش تفصيل ندارد.