شناخت قرآن(کمالی) صفحه 250

فايده نسخ‌

با آنكه در طي مطالبي كه گفته شد، فايده نسخ و لزوم وقوع آن در احكام تشريعي معلوم گرديد، امّا براي مزيد توضيح مي‌گوييم: شناخت قرآن(كمالي) 278 فايده نسخ ..... ص : 278

ايع آسماني از طرف خداوند بر پيغمبرانش نازل مي‌شود براي اصلاح بندگانش در عقايد، عبادات، معاملات، و روابط و حقوق فرد و جامعه. و چون عقايد، همه يگانه‌اند و با گذشت زمان اختلافي در آنها روي نمي‌دهد، دعوت پيغمبران درباره آنها متفق و يكسان است، زيرا معارف و توحيد و فضيلت و اخلاق قابل تغيير نيست، قوله تعالي:

وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ.

(الانبياء: 25) اما عبادات و معاملات و روابط جامعه و تنظيمات زندگي، اگر چه همه در تهذيب نفس و حفظ سلامت مجتمع و نگهباني تعاون وجوه مشترك دارند، اما مطالب هر امّتي از حيث اثرات زمان و مكان با امّت ديگر تفاوت دارد، و به همين جهت مسلك و روش هر دعوتي در بخشي از امور كه فرع اصول كلي‌اند با مسلك دعوت ديگر مختلف است، و شك نيست كه شارع تعالي شأنه به همه چيز از رحمت و علم احاطه دارد، و امر و نهي از آن اوست كه «لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ» (الانبياء: 23).

پس چه غرابتي دارد اگر با علمي كه سابق است و به اول و آخر شامل است براي رعايت مصلحت مناسب فرد و قوم و زمان، تشريعي را به تشريع ديگر مبدل سازد، حكم متقدم را رفع و به متأخر فرمان دهد؛ همچنان كه در احكام عرفي و اوامر بالا- دست به زير دست بسيار اتفاق مي‌افتد كه با مصلحت مناسب وقت، حكمي مرتفع و حكمي ديگر به جاي آن مي‌آيد.

نسخ در احكام شرعيه نظير آن است، و فرقي كه در اين ميانه هست آن است كه در احكام عرفي چه بسا مدت و زمان حكم اول بر جاعل حكم مجهول باشد و رفع آن منوط به ظهور مصلحتي باشد كه قبل از ظهور بر جاعل حكم مخفي بوده باشد. اما در احكام شرعيه چنان نيست، زيرا حين و زمان ظهور مصلحت هميشه در علم اللّه هست، و وقت ورود نسخ در علم اللّه معيّن است، اما بر مكلف وقتي آشكار مي‌شود كه حكم دوّم وارد شود. بنابر اين وقوع نسخ و فايده آن، همچنان كه در احكام و اوامر عرفي ثابت