شناخت قرآن(کمالی) صفحه 261

5- اگر تغيير قضاء ازلي ممكن نباشد، دعا كردن بي‌مورد است، زيرا مطلوب و مدعو به يا قضاء ازلي به بودن و وقوع آن گذشته، پس بناچار، شدني و بودني است، و يا قضاء ازلي به وقوع و بود آن نگذشته، پس بود و وجود آن محال است و طلب كردن چيزي كه يا حتمي الوقوع است و يا حتمي اللّاوقوع، عبث و بيهوده است. با وجود اين، امر به دعا، هم در قرآن و هم در سنّت و سيرت، از اهمّ مسايل دين است.

اگر كسي بگويد كه مقصود از دعا اظهار عبوديت است و دعا خود يك نوع عبادت است، ظاهر قول خداوند كه: «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ» (الفاطر: 60) آن را رفض مي‌كند، هر چند يكي از سودهاي دعا اظهار عبوديت باشد. چنانچه «ابن مردويه» و «ابن عساكر» از علي عليه السلام نقل مي‌كنند كه وي از پيغمبر اكرم از قوله تعالي:

«يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ ....» پرسيد و پيغمبر (ص) فرمود: «يا علي هر آينه چشم تو را به تفسيرش روشن مي‌كنم و هر آينه چشم امتم را روشن مي‌كنم به تفسير آن: نماز به صورت صحيحش و نيكي كردن به والدين و كار خير كردن، شقاوت را به سعادت بدل مي‌كند و بر عمر مي‌افزايد و از لغزش‌هاي سخت حفظ مي‌كند». «1»

صدق اين گفتار ممكن نيست مگر با امكان تغيير قضاء ازلي.

توضيح:

چه بسا «علامه آلوسي» براي تقيّه از همكيشان خود عين عقيده خود را به نام فاضلي كه نسخه او از دست رفته و از حوزه تحقيق خارج گشته بيان كرده و اعتراضي هم بر آن ننموده است، زيرا هيچ محققي، خواه از عامّه يا اماميّه، با وجود اين همه اخبار و آثار دالّ بر بداء نمي‌تواند آن را ناديده بگيرد.

تنبيه:

در ادعيه مأثوره از طرق عامّه، تصريحات به امكان تغيير قضاء ازلي فراوان است، مانند دعاي منسوب به «عمر»: «اللّهمّ ان كنت كتبتني في اهل الشّقاء فامحني و اكتبني في اهل السّعادة «2»». اما با ذكر تفصيلات «علامه آلوسي» احتياجي به ذكر آنها نيست.

عقيده باطل يهود در فراغت خداوند از خلق و قضاء، كه در قرآن مردود شناخته

______________________________
(1) الدر المنثور 4: 66.
(2) رواه ابو عثمان النهدي عن عمر، تفسير ابن كثير 4: 102.