شناخت قرآن(کمالی) صفحه 262

شده و به قوله تعالي:

وَ قالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشاءُ. (المائدة: 64) يهودان گفتند دست خدا بسته است. دست خودشان بسته باد و لعن برايشان از اين گفتارشان، بلكه دست‌هاي خداوند باز است، هر طور بخواهد مي‌بخشد.

اين آيه، دليل استواري بر مشيّت مطلق است، نه مشيتي كه در بند قضاء ازلي، مقيّد و مغلول شده باشد. به طور مثال، قاضي قبل از قضاوت و تعيين حكم قادرترين فرد بر مقدّرات محكوم است، اما پس از قضاوت و تعيين حكم، زبون‌ترين كس است در برابر حكم و قضاي خويش. و هرگز روا نيست مشيّت و اراده مطلقه خداوند را در برابر حكم صادر شده به قضاء ازلي، دست بسته و مقيّد بدانيم. و چون درك اين دو مفهوم متقابل از حيطه ادراكات ما خارج است اولي آن است كه با دلايل استوار سمعي، كه شمّه‌اي از آنها ذكر شد، اعتقاد ما آن باشد كه قضاء ازلي با مشيّت مطلقه ممكن التّغيير است، و اين تغيير به معني ظهور بعد از خفا براي خداوند نيست، يعني «بدالنا، لا بداله».

تأييد بداء از طرق خاصّه:

1- امام صادق (ع) در تفسير قوله تعالي «وَ قالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ» فرمود: نه آنكه چنين گفته باشند، بلكه قصدشان آن بود كه خداوند از كار خلقت فارغ شده و ديگر نه آن را زياد مي‌كند نه كم. خداوند ايشان را تكذيب كرد و فرمود: «غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشاءُ.» نشنيدي كه خداوند فرمود: «يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ.» «1»

2- پيغمبر (ص) فرمود: به درستي كه مرد صله رحم مي‌كند، از عمرش بيش از سه سال نمانده، خداوند آن را به سي و سه سال مي‌افزايد. و مردي قطع رحم مي‌كند، سي و سه سال از عمرش باقي است، خداوند به سه سال و كمتر كوتاهش مي‌كند. «2»

3- امام صادق (ع) فرمود: اجل قطعي همان اجل محتوم است كه در قضاي الهي گذشته است و حتمي است، و اجل مسمّي همان است كه بداء در آن راه دارد، خداوند جلو مي‌اندازد و عقب مي‌اندازد آنچه را بخواهد، و اجل محتوم نه تقديمي در آن هست نه تأخيري. «3»

______________________________
(1) تفسير برهان، ج 1: 486.
(2) تفسير برهان، ج 2: 301.
(3) تفسير برهان، ج 1: 517.