شناخت قرآن(کمالی) صفحه 277

وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَي اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ. (الاحزاب: 36) و قوله تعالي:

وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ. (النحل: 44) مرحوم علّامه «طباطبايي» در «الميزان» در تفسير آيه اخير گويد:

در آيه مباركه دلالت هست بر حجيّت قول پيغمبر (ص) در بيان آيات قرآني. و آنچه بعضي گفته‌اند آن در غير مورد نصّ و ظاهر است از متشابهات يا در مورد اسرار كلام اللّه است و تأويلات آنها سزاوار گوش دادن به آن نيست.

چون به كتابهاي حديث مراجعه شود مي‌بينيم در آنها بابي براي تفسير به مأثور جدا ساخته‌اند. چنانچه «احمد»، «ترمذي» و ديگران از «عدي بن حبان» نقل مي‌كنند كه پيغمبر اكرم (ص) فرمود:

انّ المغضوب عليهم هم اليهود و انّ الضّالّين هم النّصاري. «1»

و همچنين «ترمذي» و «ابن حبان» از «ابن مسعود» روايت مي‌كنند كه پيغمبر (ص) فرمود: «الصّلوة الوسطي صلاة العصر.» «2»

امّا چه بسا كه از قول پيغمبر دروغ‌ها ساختند و احاديثي از پيش خود وضع نمودند، و اختلاف از آنجا پديد آمد. چنانچه در مقدار «قنطار»، كه يكي گفت هزار «وقيه» است، ديگري گفت ده هزار، و روا نيست كه پيغمبر هر دو را گفته باشد. و از همين جهت است كه كار تفسير به مأثور دشوار است، تا آنجا كه «احمد» گفت:

«سه چيزند كه اصلي ندارند: تفسير، اخبار آينده، و تاريخ جنگ‌ها.» و البتّه اين سخن «احمد» گزاف است، و يا قصدش آنهايي است كه سند صحيح و متصل ندارند، و گرنه خودش به بسياري از تفاسير مأثور استناد كرده است.

توضيح:

در اين باره كه آيا پيغمبر (ص) همه آيات قرآن را براي صحابيان بيان فرموده، يا تنها موارد مشكل و مورد سؤال را، اختلاف هست. «ابن تيميه» معتقد است كه همه قرآن از جانب پيغمبر براي صحابيان بيان شده، و قوله تعالي: «وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ ...» را دليل آورده است.

______________________________
(1) التفسير و المفسرون، ج 1: 45. سنن ابن ماجه، باب تعظيم حديث رسول اللّه.
(2) همان مأخذ، ج 1: 49.