شناخت قرآن(کمالی) صفحه 296

حضرت به او فرمود: «يكفيك آية الصّيف» و لم يزد علي ذلك. و «عمر» ديگر مراجعه نكرد، امّا مراد از آيه را ندانست و مي‌گفت: «اللّهم مهما تبيّنت، فانّ عمر لم يتبيّن»، و مقصودش قوله تعالي بود: «يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا».

مصدر سوم- قول صحابي‌

اشاره

سوّم از مصادري كه براي فهم قرآن در بعضي موارد به آن رجوع مي‌شود قول صحابي پيغمبر (ص) است، و به طوري كه قبلا اشاره كرديم در بعضي موارد اخذ به آن الزامي و در موارد ديگر استحساني است.

حال، به طور مقدّمه نخست، بايد بدانيم كه مراد از صحابي كيست و شرط صحابي بودن چيست و پيدايش اين لقب در چه زمان و صدور آن از ناحيه كيست؟ و آيا صحابي لقبي غير قابل انفكاك است، يا لقبي مادام الوصف است؟ و بعد از همه اينها، ارزش واقعي و محقّق صحابي در فرهنگ معارف اسلامي چيست؟

اول بايد يادآور شد كه در فرهنگ اسلامي، كه مستنبط از قرآن و سنّت هماهنگ است، براي افراد انساني دو نوع امتياز معيّن شده است، و لا ثالث لهما:

1- امتيازات منصوصه از جانب خداوند متعال، مانند منصب پيغمبري و امامت، كه هر چند از خارج مي‌دانيم كه ايشان واجد همه شرايط انسان و رهبر كاملند، امّا منصب ايشان مأخوذ از تحقّق وجود آن شرايط نيست، بلكه از قبل «ذلك فضل اللّه يؤتيه من يشاء» است، كه:

داد او را قابليّت شرط نيست‌بلكه شرط قابليّت، داد اوست اين مطلبي است كه وجدانا هم قابل پذيرش است، هر چند كتب كلامي و فلسفي و حتّي اجتماعي درباره تحليل نحوه پيدايش قهرمان‌ها انباشته از تحقيق درباره آن است.

2- امتيازات مستند به وجود صفات و وجود محك‌هاي ثابت و لا يتغيّر براي مقايسه تا سر حد تحقّق آن صفات و شرايط يا عدم تحقق آنها. در اين مورد جرح و تعديل و بحث و تحقيق عادلانه و غير مشوب به سوابق ذهني بايد انجام گيرد، تا ارزش مصداق مورد نظر روشن شود، تا آنجا كه اگر در حيني از احيان، مصداق مورد نظر واجد صفات و شرايط لازم بوده و ملقّب به لقب ممتاز گرديده است، چنانچه آن صفات