شناخت قرآن(کمالی) صفحه 309

بايد مفسّر معاني لغات و مسميّات اسامي را بداند، هر چند براي قاري قرآن دانستن آنها لازم نباشد. و يكي از مراجع مهمّ شناسايي لغت عرب، دانستن اشعار دوران جاهليت و استشهاد به آنها است.

توضيح:

بايد معاني الفاظ مفرده را از راه استعمالات اهل لغت و استقصا در آن باز يافت. چه بسا الفاظي كه در زمان نزول معاني متبادري داشته‌اند، اما بعدا در اثر استعمالات مجازي و اصطلاحي، آن تبادر موجود در زمان نزول را از دست داده‌اند؛ در صورتي كه براي فهم مفردات قرآن بايد به معاني و مفاهيم تبادري زمان نزول مراجعه كرد، مانند لفظ تأويل كه در قرآن به معني عاقبت و مايؤل اليه الامر و ندره به معني تفسير بكار رفته، اما در قرون بعد به معني تفسير، و در قرون متأخر به معني مرجوح احتمالات مع الدّليل به كار رفته است. براي فهم قرآن بايد همان معناي زمان نزول را پيدا كرد، و نيز بايد به تاريخ لغت و ادب قبل از اسلام رجوع كرد و براي فهم بعضي مصطلحات به آن رجوع نمود، مانند لغت «نسيي‌ء» در قوله تعالي: «إِنَّمَا النَّسِي‌ءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ»، چنانچه قبلا گفتيم.

تذكر:

علماي فنّ براي معاني مفردات قرآن، اعمّ از اعلام و افعال و حروف كتاب‌هايي نوشته‌اند كه ما را از رجوع به كتب لغت و استقصا در آنها بي‌نياز مي‌كند. براي مزيد اطّلاع بخشي از بهترين آنها را نام مي‌بريم:

1- مفردات راغب.

2- بخش‌هايي از كتاب «بصائر ذوي التمييز»، تأليف صاحب «قاموس».

3- بخش‌هايي از «البرهان في علوم القرآن»، اثر «زركشي».

4- بخش ادات از «اتقان» تأليف «سيوطي»، هر چند «البرهان» بر آن مقدم است.

5- «دراسات لاسلوب القرآن الكريم»، تأليف «محمّد عبد الخالق عضيمة»، در سه مجلّد بزرگ.

6- «مجاز القرآن»، اثر «ابو عبيدة».

7- «معاني القرآن»، از «فرّاء».