شناخت قرآن(کمالی) صفحه 311

چهارم- علم نحو و اعراب‌

، زيرا معاني در اثر تغيير در اعراب الفاظ تغيير مي‌كند، و همچنين در اثر جا به جا شدن الفاظ در تركيب جمله‌ها؛ و اين عمل را نبايد آسان گرفت، زيرا بدون دانستن كامل آن فهم قرآن ممكن نيست.

پيغمبر اكرم (ص) فرموده است:

تعلّموا القرآن بعربيّته. «1»

و عن ابي عبد اللّه (ع):

تعلّموا العربيّة فانّها كلام اللّه الذّي كلّم به خلقه. «2»

«خطابي» گويد:

از «ابو هريره» شنيدم كه از «ابو العباس بن سريح» نقل مي‌كرد كه وي گفت: مردي از عالمي پرسيد از قوله تعالي: «لا أُقْسِمُ بِهذَا الْبَلَدِ» كه خداوند خبر داده به اين بلد يعني مكه سوگند ياد نمي‌كند، اما در جاي ديگر فرموده: «وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ» و به آن سوگند ياد كرده است، و تضاد ميان آنها آشكار است. عالم گفت: دوست داري اوّل تو را ساكت كنم آنگاه جواب دهم يا به عكس؟ وي گفت: اوّل دليل اسكاتي بياور، آنگاه جواب ده. عالم گفت: وقتي قرآن بر پيغمبر (ص) نازل شد در محضر جماعتي بود كه حريصترين مردم بودند تا در آن نقطه ضعفي بيابند، و اگر اين دو مورد در نظر ايشان متعارض بود فرياد اعتراضشان بلند مي‌شد، اما مي‌دانيم كه آنان انكاري نكردند. امّا جواب تو آن است كه عرب گاهي حرف «لا» را به كار مي‌برد و آن را ناديده مي‌گيرد، يعني زايده است؛ و ابياتي چند در اين باره براي او بخواند.

«بيهقي» حديثي از پيغمبر (ص) نقل مي‌كند كه فرمود:

رحم اللّه عبدا اصلح لسانه.

علماي فن در مورد نحو قرآن مجيد هم مجاهدت كرده و ميراث كافي و گرانبها براي ما باقي گذارده و ما را از رجوع به كتاب‌هاي بسيار بي‌نياز ساخته‌اند. مهمترين آنها عبارتند از:

1- مجمع البيان، از طبرسي، زير عنوان اعراب.

2- تفسير بحر محيط، از ابو حيّان.

3- تفسير روح المعاني، از آلوسي.

______________________________
(1) وسائل الشيعة 4: 865.
(2) همان مأخذ: 866.