شناخت قرآن(کمالی) صفحه 313

از علمش بهره گيرم. مرد كاتب براي او دعا كرد و به من گفت سخت به تو مشتاق بودم، از من سؤالي كرده‌اند اگر اجازت دهي بگويم. گفتم بياور. گفت خدا فرمايد:

«طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّياطِينِ» (الصّافات: 65)، و مي‌بايد ترساندن به چيزي باشد كه آن را بشناسند، و اين را كسي نمي‌شناسد. گفتم خداوند با عرب به زبان خودشان سخن گفته است؛ مگر شعر «امري‌ء القيس» را نشنيده‌اي كه گويد:

ا يقتلني و المشرفّي مضاجعي‌و مسثونة زرق كانياب اغوال عرب، غول را نديده اما چون به غول ترسانده شده است، رواست كه او را به دندانهايش بترسانند. «فضل» و كاتب هر دو جواب من پسند كردند. از همان دم، عزم كردم تا كتابي درباره امثال اين مورد در قرآن تأليف كنم. چون به بصره آمدم اين كتاب را به نام «مجاز القرآن» فراهم ساختم.

براي فهم اسرار بلاغت قرآن به كتاب‌هاي زير رجوع شود:

1- تفسير زمخشري.

2- تفسير ابي السّعود.

3- رسائل رمانّي و خطابي و جرجاني در اعجاز قرآن، چاپ ذخائر العرب.

4- البرهان في علوم القرآن، از زركشي.

5- اعجاز القرآن، از باقلاني.

6- اعجاز القرآن، از رافعي.

ششم- علم قرائات‌

، كه به وسيله آن كيفيت نطق به قرآن و اداء صوتي قرآن دانسته مي‌شود، و دانستن وجوه ترجيح بعضي قرائات بر بعض ديگر و حجيّت آن وجوه، و متفرّع بر آن دانستن موسيقي الفاظ قرآن، تلائم حروف در كلمه، و تلائم كلمات در جمله، كه هر چند در فهم قرآن مؤثر نيست، اما براي دانستن وجوه اعجاز قرآن لازم است.

در اين باره رجوع به كتاب‌هاي زير توصيه مي‌شود:

1- مجمع البيان، ذيل عنوان القرائة، الحجّة.

2- جامع البيان، از طبري.

3- كتاب السّبعة، از ابن مجاهد.

4- النّشر، از جزري.

5- شرح قصيده، از شاطبيّه.

6- المصحف المرتّل.