شناخت قرآن(کمالی) صفحه 337

مربوط به مورد را يكجا فراهم ساخت و با تدبّر در مقاصد آنها و استنتاج حاصله از تأثيرات آنها در يكديگر، مراد اللّه را كه همان وحدت موضعي قرآن و بزرگترين وجوه اعجاز آن است دريافت؛ وفّقنا اللّه لما يحبّ و يرضي.

تكمله:

بايد دانست كه فهم قرآن در عصر رسالت دشواري‌هاي بعدي را نداشته زيرا استعمالات لغوي قرآن همان استعمالات متداول عصر نزول بوده كه معاصرين اغلب آنها را متبادرا مي‌فهميده‌اند.

مكرّرا و مؤكّدا مي‌گوييم، تا مفسّر همه روايات مرويّه از پيغمبر اكرم و ائمّه معصومين- سلام اللّه عليهم اجمعين- را استقصا و بررسي نكند، نمي‌تواند ادعا كند به تفسير كامل قرآن دست يافته است، هر چند كتاب‌هاي مهمي مانند «درّ المنثور» از طرق عامّه، و «برهان» و «نور الثّقلين» از طرق اماميّه، اين مهم را تأمين كرده باشند.

براي نمونه روايت ذيل را مي‌آورم:

روزي «ابو حنيفه» با حضرت صادق عليه السلام غذا مي‌خورد. حضرت فرمود:

«الحمد للّه ربّ العالمين، اللّهمّ انّ هذا منك و من رسولك». ابو حنيفه گفت:

براي خداوند شريك مي‌گيري؟ حضرت فرمود: واي بر تو، خداوند در قرآن گويد: «وَ ما نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْناهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ» (التوبه: 74)؛ و در جاي ديگري گويد: «وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ» (التوبة: 57)؛ و در جاي ديگر فرمايد: «حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ» (التوبة: 58). ابو حنيفه گفت: به خدا سوگند، گويي هرگز آنها را در قرآن نخوانده‌ام. در اين وقت حضرت فرمود: بلي، خوانده و شنيده‌اي، اما خداوند در حق تو و امثال تو نازل ساخت: «أَمْ عَلي قُلُوبٍ أَقْفالُها» (محمّد: 24) و «كَلَّا بَلْ رانَ عَلي قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ» (المطففين: 14). «1»

نگارنده در تفسير «برهان» اين روايت را نديدم و حال آنكه حلّال بسياري از مشكلات است، خصوصا براي جوابگويي به شبهه‌هاي واهي «وهّابيان» جامد و كم اطلاع. و نه تنها «ابو حنيفه» قبل از اعلام حضرت صادق (ع) از آن آگاه نبوده است، بلكه بسياري از عالمان قاري قرآن از آن بيخبرند. و شايد پرده جلال و جبروت