شناخت قرآن(کمالی) صفحه 343

7- در اين مرحله تفسير چون بخشي از حديث بود و شكل منظمي نداشت، اما تفسير «ابن عباس» كه «فيروز آبادي» آن را بر اساس روايت «محمّد بن مروان سدي» از «كلبي» از «ابي صالح» به ابن عباس نسبت داده، به نام سلسله كذب مشهور است.

8- در عهد صحابه به واسطه اطمينان كاملي كه در ميان بود براي سند، تحقيقي انجام نمي‌گرفت، اما بعضي اوقات كار به شهادت شهود مي‌كشيد. چنانچه گويند «ابيّ بن كعب» حديثي از پيغمبر اكرم (ص) نقل مي‌كرد، «عمر» گفت: به آنچه مي‌گويي بايد گواه بياوري. وي بيرون آمد و مردمي از انصار را ديد، مطلب را به آنها گفت. ايشان نزد عمر آمده و گواهي دادند كه ما هم از پيغمبر چنين شنيديم. عمر گفت: من تو را متهم نمي‌كنم اما دوست داشتم كه مطلب ثابت شود.

9- در تفسير صحابيان هيچ تفسيري درباره آرا و عقايد مختلف اصول مذاهب نمي‌توان يافت، مگر در مسأله خلافت و جانشيني پيغمبر اكرم (ص) كه از افرادي مانند أمير المؤمنين علي عليه السلام و ابوذر و عمّار نقل شده است. به كار بردن قرآن به عنوان نصرت و تقويت و مستند عقايد مذهبي به طور گسترده بعد از صحابيان پيدا شده است.

10- گاهي در مكتب تفسيري صحابيان اشاره‌اي به طرز و روش صحيح تفسير يافت مي‌شود كه آموزنده و سرآغازي براي تفصيل مطلب است، چنانچه «ابن مسعود» گفته است:

اذا شكّ احدكم في الآية فلا يقول ما تقول في كذا و كذا، فليلبس عليه، و لكن ليقرأ ما قبلها ثمّ ليخل بينه و بين حاجته. «1»

و معلوم است كه يكي از مهمترين شرايط تفسير ملاحظه كلام در ضمن سياق است كه روشن كننده مراد اللّه است. و همين است كه «ابن مسعود» به آن اشاره كرده و بخشي از تفسير قرآن به قرآن است.

توضيح:

آنچه در تفاسير صحابيان كمبود يا اشتباه يافت شود نتيجه كار سياست است.