شناخت قرآن(کمالی) صفحه 360

آيا در همين مستفيضه نبوي «فلا تعلّموهم فانّهم اعلم منكم»، مبيّن مصداق قوله تعالي: «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ» و قوله تعالي: «بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ» و قوله تعالي: «وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَي الرَّسُولِ وَ إِلي أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ» و امثال آنها نمي‌باشد؟ «سَيَعْلَمُونَ غَداً مَنِ الْكَذَّابُ الْأَشِرُ».

«خضري» در «تاريخ التشريع» گويد:

براي صحابه قضيه‌اي روي مي‌داد كه درباره آن نصّي از كتاب و سنت نبود و در اين موارد به قياس پناه مي‌بردند و از آن به رأي تعبير مي‌كردند، و با آنكه آن را رأي مي‌گفتند از اعتماد بر آن كراهت داشتند كه مبادا مردم در قول بدون علم درباره دين جري شوند و در دين وارد كنند آنچه را از دين نيست، و به همين جهت بسياري از ايشان رأي را نكوهش كرده‌اند. «1»

در اينجا بخوبي روشن مي‌شود كه استاد «خضري» مجوّز قياس را الجاء مي‌داند كه در اثر فقد نصّ واقع مي‌شود، و با وجود اين تصريح مي‌كند كه صحابه از اعتماد بر آن كراهت داشتند.

كراهت صحابه از قياس ثابت و الجاء غير ثابت است، زيرا فقد نصّ بايد پس از استقصاي كامل معلوم شود، و آن استقصا به عمل نيامده است، زيرا به باب مدينه علم و عترت و اهل ذكر و راسخين در علم رجوع نكرده‌اند.

هنوز افكار عمومي بشر آلوده به تعصبات است و روزي كه ذهن و فكر بشر كاملا آزاد شود تضادهايي را كه افراد شبه انسان براي انسان پديد آورده و سنگ راه تكامل انسانيت شده‌اند آشكار خواهد شد و آن روز، روز حكومت كتاب است.

توضيح:

«ابن حزم» گويد:

اصحاب غالبا در كار معاش بودند. پيغمبر (ص) در حضور چند تن حكمي از احكام را بيان مي‌فرمود و حجت بر غايبين به واسطه حاضرين قائم بود، گرچه حاضران يك يا دو تن بودند. و معلوم است كه پيغمبر اكرم (ص) براي ابلاغ حكم مردم مدينه را احضار نمي‌فرمود و به حاضران اكتفا مي‌نمود. «2»

همين مطلب دليل است بر اينكه چه بسا برخي از احكام از حين صدور تا

______________________________
(1) تاريخ التشريع: 96.
(2) الاحكام، ج 1: 114.