شناخت قرآن(کمالی) صفحه 361

زماني از ازمنه يا براي هميشه به دست همه نرسيده باشد، اما به طور قطع و يقين در خانه وحي مدوّن و مضبوط بوده است. از همين روست كه أمير مؤمنان علي عليه السلام به نام حامل علم نبوّت خوانده شده و همان است كه به وسيله اولاد او ائمه معصومين- صلوات اللّه عليهم اجمعين- انتشار يافته است.

حضرت صادق (ع) مكرّرا فرموده است:

نكنزها عن رسول اللّه كابرا عن كابر.

بنابر اين قال الباقر و قال الصّادق، مرسله يا موقوفه نيست، بلكه مرفوعه به پيغمبر اكرم (ص) است، و چون طريق معلوم بوده تكرار وسايط لازم نبوده است. حال اگر ديگران معدن و مصدر علم را ناديده گرفته‌اند، «گر گدا كاهل بود تقصير صاحب خانه چيست؟»

سوم- پيدايش آراء مذهبي و موافقت‌هاي سياسي‌

در آغاز كار، فهم و استنباط فردي را در تفسير دخالتي اندك بود، اما كم كم دخالت رأي گسترش يافت و آراء ناشي از عقايد مذهبي يا نفوذ شديد و نامرئي سياست‌هاي مسلط، مدعيان تفسير را به رأي گرايش داد. مسائل كلامي به ميدان آمد، تعصبات مذهبي و قومي پديدار گشت، سياستمداران هم سهم خود را مطالبه مي‌كردند و مفسران و فقها بايد خواسته‌هاي ايشان را رعايت مي‌كردند، و اگر نصوص قرآن بر خلاف مصالح ايشان بود با تأويل ناروا آن را ملايم سازند و با آن مصالح آشتي دهند.

«معاويه» مي‌گفت كه قوله تعالي: «وَ الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ» مربوط به اهل كتاب است. «ابوذر» كه رعايت سياستمداران نمي‌كرد، مي‌گفت كه آيه مذكور عامّ است و شامل همه. و اين مناقشه، ابوذر را به فرمان «عثمان» از شام به مدينه و از مدينه به ربذه كشانيد، تا آن صحابي جليل القدر در غربت از محنت دنياي معاويه و عثمان رهايي يافت.

بعد از رحلت پيغمبر اكرم (ص) تا دير زماني سطوع و نفوذ شخصيت او و مقام شامخ كتاب و سنت چنان بود كه هيچ قدرتي ياراي مخالفت با آن نداشت. بنابر اين اگر قدرتي نصّ قرآن و سنت را مخالف مصالح سياسي خويش مي‌ديد، چهار راه بيشتر