شناخت قرآن(کمالی) صفحه 370

فضيلتي را به دست آورده‌اي كه پيغمبر (ص) به آن دست نيافته است. خداوند فرمايد:

«فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ» (النور: 63). «1»

«وليد بن عقبة»، حاكم كوفه هم در محراب مسجد به سر خوشي ميخوارگي، شبانه نماز صبح را مكرّر خواند و بعد به مأمورين رو كرد و گفت: اگر ميل داريد بيشتر بخوانم! «شاطبي» گويد:

بدعتي كه ضلالت است هر قول و عملي است كه مستند به شرع نباشد، اما مستندا به شرع مورد عمل قرار گيرد، در حدي كه خوف آن باشد كه از احكام شرع محسوب گردد.

بنابر اين از نظر «سد ذرائع»، چون مفضية الي الضّلال است، ضلال است، هر چند في نفسه امري مرغوب فيه باشد.

مثلا تازيانه زدن «عمر» اگر واقعيت دارد بدعت مضلّه است، زيرا سابقه‌اي در كتاب و سنت ندارد. و اگر كسي گويد ذريعه نيست، گويم ذريعه است به تشريع باطل، زيرا عمل عمر در مقام خلافت، در نظر عامّه مستند به شرع است، نه سنن جاريه غير شرعي از امثال مصالح امرا.

اما در نظر عامّه عمل «هارون الرشيد» درباره مصالح كشور داري مستند به شرع نيست تا مشروعيت آن مورد اعتقاد عامّه گردد. «2»

در ضمن مكاتب تفسير، تفصيلات گسترش رأي در تفسير در طول تاريخ گفته خواهد شد.

چهارم- گسترش علوم‌

عامل چهارم از عوامل گسترش اختلاف در تفسير، گسترش علوم گوناگون است.

قبل از انتشار اسلام، مسلمانان اطلاعي از فرهنگ ملل ديگر مانند ايران، يونان، روم و هند نداشتند، اما در اثر فتوحات و آميزش با ملل مغلوبه و آشنايي با

______________________________
(1) الاعتصام، ج 1: 132. ترجمه آيه چنين است: پس بايد آنان كه از فرمان او (رسول خدا) سرپيچي مي‌كنند بترسند كه فتنه‌اي به ايشان رسد يا عذاب دردناكي.
(2) الاعتصام، شاطبي.