شناخت قرآن(کمالی) صفحه 372

بشري، آن هم به تدريج و مداوم، هم در ارائه و هم در تبيين مي‌باشد، كه ريشه اين فهم در ظاهر قرآن است.

سين تنفيس، چنانچه «زركشي» در «برهان» و «ابن هشام» در «مغني» و «عبد الخالق عضيمة» در «الدّراسات في القرآن الكريم» گويند، به معني آينده مستمر نيز مي‌آيد. در اين صورت، ارائه آيات در آينده و آينده مستمرّ و مكرّر و بلا انقطاع است.

و نيز تبيّن از باب تفعّل كه معني مطاوعي دارد، افاده استمرار در تبيّن دارد كه هر مرتبه بعدي از قبلي آشكارتر و واضح‌تر است.

ارائه آيات در آفاق و انفس براي تبيّن حق، مستمرّ و بلا انقطاع است، و تبيّن حق در اثر ارائه مستمرّ آيات نيز مستمرّ و متكامل است. امّا بدون اطلاع بر عجايب كشفيّات و فتوحات علم كه در اثر ارائه خداوند براي بشر حاصل مي‌شود، فهم تدبّري و متعالي قرآن كه ظاهر قرآن مؤيّد آن است امكان پذير نبوده است؛ مگر براي راسخين در علم.

و معلوم است كه حصر آن آيات در رويدادهاي صدر اسلام به عنوان بلاهاي نازله بر كفّار، يا فتوحات مسلمين، تخصيصي بي‌دليل در عموم آيه مباركه است، و نيز با شأن قرآن منافات دارد؛ مستند چنين تفسيري هم حديث مرفوعه نيست و موقوفه منسوب به «ابن عبّاس» است.

بنابر اين مقصود ما از ناروايي رأي، آراء غير قانوني و غير جايز است كه باعث انحراف اذهان از معارف واقعي اسلام است. با اين همه مشكلات، استظهار عارفان به قرآن به طور قطع و يقين به وعده‌هاي خداوند متعال و پيغمبر اوست، قوله تعالي:

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ.

و قول پيغمبر اكرم (ص) كه فرمود:

اين علم را در هر دوره و خلفي، عادلاني حمل مي‌كنند كه تحريف غاليان و ساخته‌هاي باطل كاران و تأويلات جاهلان را از آن مي‌زدايند. «1»

و قول امام صادق (ع) كه فرمود:

بدرستي كه در ميان ما اهل بيت در هر دوره عادلاني هستند كه تحريف غاليان و ساخته‌هاي باطل كاران و تأويل جاهلان را از آن مي‌زدايند. «2»

______________________________
(1) تفسير قرطبي، 1: 36.
(2) بحار الانوار، 2: 151.