شناخت قرآن(کمالی) صفحه 373

پنجم- پيدايش زندقه و شعوبيگري‌

پنجم از عوامل اختلاف در تفسير، پيدايش زندقه و شعوبيگري است- كساني كه به مباني ديني بي اعتقاد بودند (اعمّ از اينكه انگيزه ايشان مطلق بيديني بود يا اغراض سياسي و قومي آن را پديد آورده بود) و عالما عامدا براي انهدام فرهنگ اسلام و سست كردن عالي‌ترين مباني آن، كه قرآن و تفسير آن است، با وضع احاديث و وارد كردن آن در تفسير و قبولاندن به مردم بي‌اطلاع، اختلافات بسياري در تفسير وارد كردند، كه تفصيل بيشتري در ذيل عنوان وضع حديث در اين باره خواهد آمد.

ششم- تداخل انواع تفسيرها

ششم از عوامل اختلاف در تفسير، تداخل انواع تفسيرهاست، از مأثور و اجتهادي و تفسير به رأي غير جايز، و تفاسير مكاتب مذهبي مانند معتزله و اشاعره، و تفسير صوفي و اشاري و علمي و جز اينها. مواجهه فرد كم اطلاع با اين انبوه آرا و اقوال كه صحيح و سقيمش براي او متمايز نيست، سبب مي‌شود كه خود را در انتخاب به سليقه خويش مجاز دانسته و رأيي بر آرا بيفزايد و مادام كه نيرويي نتواند از گسترش آراء غير قانوني و دلخواه و يا لااقل از انتشار آنها جلوگيري كند، تفسير قرآن كه همان فقه قرآن است مانند فقه احكام بلكه بالاتر عالماني متبحّر در علوم القرآن لازم دارد، دستخوش قليل العلمان مدّعي و غرضمندان و نابخردان خواهد ماند.

و اين مطلب منافات با قابل فهم بودن قرآن ندارد، زيرا، چنانچه پيشتر گفته‌ايم، مقصود از فهم همه قرآن، فهم آن با دانستن علوم القرآن و رجوع به راسخين است كه به طور نهايي و مآلا همه قرآن قابل فهم خواهد بود.

هفتم- مسأله رواني نوخواهي‌

هفتم از اين عوامل مسأله رواني نوخواهي است، هم از جانب شنونده و خواننده و هم از جانب گوينده و مفسّر. طالب فهم قرآن گمان مي‌كند كه تفسير مانند هر چيز ديگر كهنه و نو دارد، و جوياي تفسير نويني است كه جوابگوي نوخواهي او باشد. و مفسّر گمان مي‌كند كه براي ارضاي انبوه علاقمندان، بايد انقلابي در تفسير پديد آورد تا مشتري را به كالاي خود مشتاق سازد.