شناخت قرآن(کمالی) صفحه 374

البته اين طرز عمل بيشتر در حوزه مجالس وعظ و ارشاد است و كمتر در كتب تفسير، زيرا به هر جهت كتاب تفسير سندي است موجود و ثابت كه مي‌تواند در مورد خودش مؤلف را محكوم سازد، اما كلمات شفاهي سيّالي است قابل تعديل و انكار. «1»

متأسفانه اين طرز عمل و فكر، همواره، مخصوصا در قرن حاضر (قرن خودبيني، خود پسندي، خود فروشي و مهار گسيختگي) مردم بي اطلاع را تسخير كرده و مي‌كند.

مگر نه اين همه ياوه سرايي‌ها بر خلاف قرآن و سنت و بيگانه از معارف اسلامي محصول تأويلات دلخواه و ناروا است؟

چه بسا افراد كم دانش و بي شخصيتي كه در برابر آرا و افكار قرن معاصر، مرعوب شده و احساس زبوني مي‌كنند، و گمان دارند به هر قيمتي كه شده بايد قرآن را با آن افكار و عقايد تطبيق دهند. به طور مثال اگر ملاحظه شود ذهن مستمع وجود جنّ را نمي‌پذيرد، واعظ مفسّر كه راه ديگر نمي‌داند، آنجا كه خبر از جنّ در قرآن آمده يا تأويل مي‌كند و آن را از باب تشبيه و تمثيل به حساب مي‌آورد، يا نسنجيده مي‌گويد كه همه علوم را از قرآن مي‌توان استخراج كرد، و جهّال را در تالي فاسدهايي قرار مي‌دهد كه خروج از آنها بس دشوار است.

البته قصد ما افرادي است كه بدون مايه علمي در به هم يافتن رطب و يابس افراط مي‌كنند، و گرنه چه بسا كلّيّاتي از علوم مؤثّر در تربيت جامعه كه مي‌توان آنها را از قرآن استخراج نمود.

هشتم- وضع حديث‌

تقريبا سرآغاز وضع در حديث را بايد از سال چهل و يك هجري، يعني همان سالي كه پايه‌هاي حكومت معاويه استوار شد، به حساب آورد.

پس از قتل عثمان، كه نتيجه مستقيم دگرگوني معالم اسلامي به دست خود او بود، اهوا و اغراضي كه چون آتش در زير خاكستر پنهان شده بود، كم كم خود را نشان داد. به أمير مؤمنان علي عليه السلام هم آن فرصت را ندادند تا خلل‌ها را ترميم كند- خلل‌هايي كه به طور كلي در اثر دور شدن جامعه اسلامي از عترت