شناخت قرآن(کمالی) صفحه 382

«نجم الدين طوخي» حنبلي گويد «1»:

بدان كه از اسباب اختلاف ميان علما، تعارض ميان روايات و نصوص است. و بعضي گمان مي‌كنند سبب آن «عمر بن الخطّاب» است؛ و آن چنان بود كه صحابه از او اجازه خواستند تا سنّت را تدوين كنند و او ايشان را منع كرد و گفت: با وجود قرآن، چيزي نمي‌نويسم. با آنكه مي‌دانست پيغمبر (ص) فرمود: براي «ابي شاه» «2» خطبة الوداع را بنويسيد. و فرمود: علم را به وسيله نوشتن مقيّد سازيد.

اگر «عمر» صحابه را مي‌گذاشت، تا هر يك، آنچه را از پيغمبر (ص) روايت مي‌كرد تدوين كند، همه سنّت ضبط مي‌شد و ميان پيغمبر (ص) و آخر امّت فاصله‌اي جز صحابي نبود كه روايت پيغمبر (ص) را تدوين كرده بود.

«بخاري» در «كتاب العلم» گويد:

«عمر بن عبد العزيز» به «ابي بكر بن حزم»، أمير و قاضي مدينه نوشت: نظر كن آنچه از حديث پيغمبر (ص) يافتي آن را بنويس، زيرا من بر مندرس شدن علم و از ميان رفتن علما بيم دارم. «3»

همچنين حديث نبوي: «من حفظ من امّتي اربعين حديثا ممّا يحتاجون اليه من امر دينهم بعثه اللّه يوم القيمة فقيها عالما» كه «مجلسي» پس از ذكر چهارده طريق آن را متواتر مي‌شمارد.

و مهمتر از همه حديث خطبه مني كه ضمن آن رسول اكرم (ص) فرمود:

خداوند با نشاط بدارد بنده‌اي را كه گفتار مرا شنيد و فهميد و حفظ كرد و به ديگري كه نشنيده بود ابلاغ نمود. چه بسا حامل دانشي كه خود دانشمند نيست و چه بسا حامل دانشي كه حامل آن دانش به دانشمندتر از خويش است. «4»

وعي حديث براي تبليغ، تقييد آن است، و تقييد آن به فرموده پيغمبر (ص) در خطبة الوداع كتابت آن است.

نخستين دوران تدوين تفسير همزمان با تدوين حديث آغاز مي‌شود، زيرا در آغاز تفسير را به عنوان بخشي از حديث تدوين مي‌كردند. افرادي بودند كه براي تدوين و فراهم كردن احاديث به سفرها مي‌رفتند تا از حافظان و راويان آنها را به

______________________________
(1) طبقات الحنابله، مخطوط بدار الكتب المصرية، به نقل از ابو حامد الغزالي: 55.
(2) «ابي شاه» نام كسي است كه پيغمبر (ص) دستور داد فرموده‌اش را براي او بنويسند.
(3) توجيه النظر: 7.
(4) بخاري، ج 2: 148.