شناخت قرآن(کمالی) صفحه 387

در اين باره فرقي ميان معتزله و اشاعره و ما تريديه نبود- همه ايشان دلايل فلسفي يوناني را در دين دخالت دادند. و معلوم است كه اين راه، راهي نبود كه قرآن كريم براي دعوت به دين نشان داده بود. با اين عمل ناروا، صله‌اي كه ميان عقل و قلب بود گسيختند، و ناحيه عقلي را بر ناحيه عاطفي چيره ساختند.

در قرآن مجيد براي اثبات قدرت خداوند متعال آمده است: «وَ أَوْحي رَبُّكَ إِلَي النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا يَعْرِشُونَ ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِها شَرابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ فِيهِ شِفاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ» (النحل: 68 و 69).

آنگاه در كتب كلام، جدال ميان اشعريه و ما تريديه را ببين كه ايا قدرت، صفتي ازلي است كه بر وفق اراده تعلق مي‌گيرد (به اين معني كه صدور اثر و تمكّن ترك صحيح است، چنانچه ما تريديه مي‌گويند)، يا صفتي است كه در مقدورات حين تعلق اثر مي‌كند، چنانچه اشاعره مي‌گويند.

ببين تا چه پايه ميان اين دو طريقه و منهج اختلاف هست. اهمّ مقاصد قرآن آن است كه شعور انسان را زنده كند تا بداند علاقه او به خداوند تا چه پايه نيرومند است، و آنگاه بر مقتضاي آن عمل كند و زندگاني روحي خود را تغذيه نمايد، اما متكلم مي‌خواهد با منطق به اين هدف برسد؛ و ميان اين دو راه از زمين تا آسمان است.

زندگاني بر اساس منطق نمي‌تواند دل را از حماسه پر كند، يا حرارت ايمان را در دل بر انگيزد، و اينها كار زندگاني روحي است.

توضيح:

استناد به فلسفه براي فهم قرآن و اقتباس از فرهنگ يونان و هند و امثال آنها، و تأويل قرآن براي انطباق با آنها كم كم چهره واقعي و مقاصد كلي قرآن را تحريف كرده و چهره ديگري را كه با اسلام بيگانه است نشان مي‌دهد، و اين خود مسأله‌اي است غير از تأويل تك تك آيات قرآن، اما منتزع و مقتبس از تأويل آنها.

در اثر همين تأويلات ناروا و گوناگون و اظهار نظرها و احداث آراء است كه چهره واقعي اسلام، آنسان كه قرآن و سنّت و سيرت پيغمبر اكرم (ص) ترسيم نموده است، جز براي افراد قليلي شناخته نيست. گفتار و كردار مسلمانان نمي‌گذارد تا جهانيان چهره واقعي و زيبا و با حشمت اسلام را ببينند.

اينك مي‌پردازيم به مختصري از تاريخ نفوذ رأي در تفسير قرآن.

از همان آغاز كه ذهن ساده مسلمانان- كه جز با قرآن و حديث آشنا نبود- با آرا و عقايد آشنا گرديد، اندك اندك در تفسير مأثور رخنه پديد آمد. اگر چه مشهور است