شناخت قرآن(کمالی) صفحه 396

افكار ايشان به سود بني اميّه بود، و قهرا بني اميّه پشتيبان ايشان بودند. كارشان به آنجا رسيد كه مي‌گفتند هر كس به دل ايمان داشته باشد، و لو ظاهرا بت پرست باشد، مؤمن است. «1»

اما بني عبّاس براي مقابله با بني اميّه، به صورت ظاهر با عقيده ارجاء مبارزه كردند، هر چند باطنا آن را به صلاح حكومت خود مي‌دانستند.

«مروان بن محمّد» كه «حارث بن سريج» زعيم مرجئه را كشت، نه از ارجاء او بود؛ همچنين تعذيب «منصور»، «ابو حنيفه» را از ارجاء او نبود. «2»

گويند يك نفر شيعي با يك تن از مرجئه بحث مي‌كرد. گفتند هر كس از راه برسد ميان ما داور باشد. دلّاكي از راه رسيد، از او پرسيدند تو كدام هستي؟ گفت:

«اعلاي شيعي و اسفلي مرجئي».

«ابو نواس»، شاعر دربار عبّاسي، كه از مشتريان پرو پا قرص ارجاء بود، در مسخره معتزله گفته بود:

و قل لمن يدّعي في العلم فلسفةحفظت شيئا و غابت عنك اشياء

الا تحظر العفوان كنت امرء حرجافانّ حظره في الدّين ازراء «2» يعني براي كسي كه درباره علم مدعي فلسفه داني است بگو چيزي حفظ كردي و چيزها از تو پنهان ماند. عفو الهي را دشوار مگير، هر چند مردي سخت گير باشي، زيرا دشواري آن عيبي براي دين است.

«فخر رازي» در ذيل آيه «وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَ إِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ» (التوبه: 106) گويد:

«اوزاعي» گفته نامگذاري به مرجئه براي آن است كه عمل را از ايمان عقب مي‌اندازند.

مرجئه هر مصدّقي را مؤمن مي‌دانند، و عفو از گناه را جايز مي‌شمارند، و اصحاب فتن را به خدا واگذار مي‌كنند تا هر چه خواهد حكم كند. تزكيه صحابيان به طور اطلاق، و تصويب عمل طلحه و زبير و معاويه به عنوان اجتهاد، شاخه‌اي از ريشه

______________________________
(1) ابن حزم، ج 4: 204.
(2) ضحي الاسلام، ج 3: 329.