شناخت قرآن(کمالی) صفحه 410

رساندند كه شناخت چهره واقعي اسلام را آنطور كه قرآن و سنّت و سيرت محمّد (ص) تصوير كرده است، نيازمند سال‌ها زيرو رو كردن اين پرونده چند ميليون برگي درهم ريخته ساختند، آن هم با نيّت خالص و تلاش مداوم.

و متأسفانه اين همه ناروايي‌ها در اثر آن است كه رجال دين و دانش را به شهرت و سمت مي‌شناخته‌اند نه به صفت و واقعيت، و اين طرز فكر ميراث مصون دانستن صحابيان از جرح و تعديل است، كه بخشي از مصاديق مطلب در ضمن فصول آينده روشنتر خواهد شد.

اين يك سنّت لا يتغيّر است كه رويدادها، محصول عوامل خاصّ خويشند، و هر جا عوامل رو به گسترش باشد به طور مسلّم رويدادها نيز گسترش خواهد يافت.

بنابراين وقتي عوامل خروج تفسير از محدوده مأثورات و شرايط قانوني گسترش بيشتري مي‌يافت و سدّي در راه آن نبود، تفسير نه تنها از حدود مأثورات تجاوز كرد، بلكه در حدّ آراء معقول هم باقي نماند، و به صورت تفسير دلبخواه درآمد.

البته منظور ما آن نيست كه تفاسير قانوني از بين رفته و جاي خود را به اين نوع تفاسير داده باشد، بلكه آن است كه چنين تفاسيري در اجتماع اسلام جايي براي خود باز كرده و هواخواهاني فراهم ساخته است، اما هرگز اين باطل- مانند هر باطل ديگر- نتوانسته جز مكان ناچيزي را با پيروان اندكي براي خود به دست آورد. ولي به هر حال، همين اندك، زيان هنگفتي به فرهنگ اسلام وارد ساخته است، زيرا عنوان قانون شكني داشته و به دنبال خود، گستاخي بيشتري را در عدم رعايت قانون موجب شده و دستاويزي هميشگي براي معاندان فراهم ساخته است.

به طور مثال اگر در مجلس مناظره معاندي بگويد «غزّالي»، «معاويه» را أمير و رهبر جامعه اسلامي معرفي كرده است، و من بگويم اعتقاد غزّالي براي ما مستند و حجّيت نيست، و او بگويد چگونه حجّت نيست و حال آنكه مشهورترين متكلّمين اسلام است! من جواب عامّه پسندي براي او نخواهم داشت، و به ناچار حاضرين براي او دست زده و تصديق خواهند كرد كه معاويه رهبر جامعه اسلامي است.

شهرت و قبولي كه اين گونه مفسّران در ميان پاره‌اي از عوام يا سياستمداران پيدا كردند، چهار علّت داشت: