شناخت قرآن(کمالی) صفحه 43

همچنان اعتقاد به وحي و لوازم آن، از رسالت و نبوّت و كتاب و ملائكه و ايمان به بعث و روز جزا و جزاي اعمال.

اخلاق نفس را تزكيه و تهذيب مي‌كند و شأن فرد و جماعت را بالا مي‌برد.

بدون تزكيه اخلاق و تطهير نفس، هرگز اعتقاد به توحيد و نبوّت و معاد، متحقّق و متمكّن نمي‌گردد. صفاتي كه بودن آنها نشانه ايمان و محبّت به خداوند است و صفاتي كه بودن آنها نشانه عدم اعتقاد و تزلزل و نفاق است، همه در قرآن مجيد آمده است: شرك مضادّ توحيد است. حسد نشانه نارضايي از تقسيم ارزاق و مواهب الهي و اعتراض بر آن است. كبر و خودبيني نشانه بي معرفتي و ادّعاي هستي و برتري براي موجودي فاني است. ريا آميختن اغراض با رضاي خداوند و شرك مخفي است. معلوم است كه با وجود اين علف‌هاي هرز در شوره‌زار دل، هرگز گل توحيد و معرفت و خلوص و نصيحت و رحمت نخواهد روييد.

به قول «شيخ مغربي»: شناخت قرآن(كمالي) 58 مقاصد قرآن ..... ص : 57

گل توحيد نرويد به زميني كه در آن‌خار شرك و حسد و كبر و ريا و كين است اخلاق نيك، نه تنها مصحّح اعتقادات و معارف توحيدي است، بلكه اساس اجتماعات پيشرفته و نيكبخت نيز، اخلاق و منش‌هاي انساني، تعاون و فداكاري، محبّت و همكاري، خير خواهي، وفاي به عهد، صداقت و نيكوكاري است.

اما ناحيه احكام، چه عبادي، چه تجاري، و چه روابط و نظامات اجتماعي، كه لازمه قوام و بقاي اجتماعات و ملّت‌هاست، همه در قرآن آمده است. بخشي از آن احكام، در زمينه روابط عبادي بندگان با خداوند متعال است، مانند نماز و روزه و حج و صدقات و نذر و امثال آنها. بخشي مربوط به روابط خانواده است، مانند احكام ازدواج و طلاق و حضانت و امثال آن. بخشي مربوط به احكام تجارات و امور مالي، از خريد و فروش و اجاره و رهن و مزارعه و مساقات و امثال آن. بخشي درباره نظامات داوري و رفع اختلافات است، مانند قضاء و شهادت. بخشي درباره حقوق جزا و كيفر بزه‌ها است، مانند ديات و حدود و قصاص. و بخشي درباره روابط خارجي، از دفاع و جهاد و جنگ و صلح و مهادنه و جزيه و معاهدات.

به طور كلي، از آغاز بشريّت تا اكنون، دو نوع نظام به موازات هم بر تاريخ بشر عرضه شده است: نظام پيغمبري و نظام قيصري.