شناخت قرآن(کمالی) صفحه 481

اينان هرگز در انديشه دوستي و يا دشمني با ديني از اديان نبودند، اما آنجا كه وجود دين و ايمان مردم را مانع تسلّط كامل خود مي‌يافتند، بزرگترين دشمن دين بودند و با انواع سلاح‌ها با آن مبارزه مي‌كردند.

يكي از برنده‌ترين حربه‌ها براي زبون ساختن يك ملّت همانا ويراني كاخ اعتقادات و مقدّسات آن ملّت است، مقدّساتي كه هم عنوان وحدت ملّي است و هم انگيزه بخش دفاع از وطن و ثروت‌هاي آن. بنابر اين پراكنده ساختن اين ويروس خطرناك، يعني ترديد و تزلزل در اعتقادات به وسايل نامرئي و بالنّتيجه ايجاد انشعاب در وحدت ملي به وسيله فرقه‌هاي مذهبي، بزرگترين ابزار مخرّب و بي‌نشان استعمار- گران است كه هميشه و بر دوام زير نقاب‌هاي گوناگون به مكيدن خون مردم و به يغما بردن همه ثروت‌هايشان اشتغال دارند. اگر زالو وقتي اشباع مي‌شود رها مي‌كند، اينان هرگز اشباع نمي‌شوند و به اختيار خود رها نمي‌كنند.

شايد اولين جايي كه اين انديشه به مقياسي وسيع در مسلمانان پديد آمده، سرزمين هندوستان بوده است، و علّتش بازتاب تسلّط بريتانيا و بيداري مسلمانان از ضربه استعمار مي‌باشد. اگر در پيشوايان آن روز مسلمانان بتوان نيّت صادقانه و مخلصانه‌اي احراز كرد امّا به سياست پيچيده استعمار بايد بسيار بد گمان بود كه اين جرقّه را زد تا از آن به سود خود بهره‌برداري كرده باشد، تا به جاي ايمان ساده و استوار مسلمانان، توقّعات ايشان را افزايش دهد و آنگاه آنان را به مقدّسات ديني بدبين سازد و سپس با وسايلي كه دارد از رفع آن شبهه‌ها كه بايد با تعليمات صحيح و نشر معارف اسلامي انجام گيرد جلوگيري كند و به جاي وحدتي كه به علّت تعصّبات مذهبي در پيرامون مقدّسات در ميان ايشان موجود است، به نام روشنفكري و پيشتازي، تذبذب و انشعاب پديد آورد، تا مسلمانان به جاي آنكه وسايل ترقّي را به دست آورند، تنها به اينكه روشنفكر شده‌اند خوشدل باشند. روزگار پرده از اين رازها بر خواهد گرفت و تلاش‌هاي پيگير استعمارگران را براي ايجاد تفرقه و انشعاب، براي مسلمانان خواب آلوده روشن خواهد ساخت؛ اميد كه رسيدن دارو پيش از مرگ باشد.

معتزليان جديد

در هند نهضتي به نام معتزليان جديد به رهبري «سر سيّد احمد خان»