شناخت قرآن(کمالی) صفحه 502

صحيح آن را مي‌خواند، اما قانون تفسير به او تفهيم نشده تا تفسير قانوني را بشناسد و از خواندن تفاسيري كه اگر هم از نظر تدبّر صحيح باشند اما تفسير قانوني نيستند، نقاط ضعفي در ذهن او باقي نماند.

تفسير قرآن قانون است، قانون حدّ و مرزي دارد كه بايد آن را شناخت؛ سليقه شخصي كه محصول سوابق ذهني و هزاران عامل پيچيده ديگر است نمي‌تواند در آن تصرّف كند، همچنان كه در قوانين موضوعه عرفي هيچ كس نمي‌تواند با عقل و سليقه خاصّ خود تصرّف كند و هيچ كس هم چنين توقّعي ندارد و همه در برابر احكام محاكم عرفي تسليمند. اما وقتي نام فهم كلام اللّه پيش آمد، چرخ سليقه‌ها، عقل‌ها، رأي‌ها، غرض‌ها و اطّلاعات ناقص به كار مي‌افتد.

مهمتر آنكه قبول دين اسلام منتظر آن نمانده تا بر تطبيق قرآن با علوم كاينات و نظامات تمدّن غير اسلامي صحّه گذارده شود. راه قبول دين در قرآن اعتقاد به توحيد در اثر وجود كلّيّات معارف فطري است نه كشف جزئيات علوم اكتشافي. دين ضامن تأمين سود ربا خواران، لذّت جويي فاسقان و حيله فرصت طلبان نيست. كساني كه گمان مي‌كنند با دادن رشوه ادبي و آشتي دادن ميان همه عوامل تمدّن جديد و اسلام مي‌توانند مقام خود را تثبيت، يا به اسلام خدمتي انجام دهند و يا خود را به عنوان عالم مبتكر معرفي نمايند، مأيوس شوند؛ قوله تعالي:

وَ لَنْ تَرْضي عَنْكَ الْيَهُودُ وَ لَا النَّصاري حَتَّي تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَي اللَّهِ هُوَ الْهُدي وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ما لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ. (البقرة: 120) هرگز يهود و نصاري الي الابد از تو راضي نخواهند شد مگر آنكه از ملت ايشان پيروي كني. بگو بدرستي كه هدايت، همان هدايت خداوندي است و اگر هر آينه تو از هوي و خواست ايشان پيروي كردي پس از آنچه از علم و دانش براي تو آمده، براي تو نزد خدا يار و ياوري نخواهد بود.

توضيح سوم:

اگر گويند ورود در مسائل مورد اختلاف به حال اتّحاد مسلمانان زيان بخش است، گوييم:

اوّلا، اين مسائل مربوط به امور عاطفي نيست تا اكثريت مسلمانان را بر انگيخته و اختلاف را در ميان ايشان دامن زند؛ كساني كه با اين مسائل سر و كار