شناخت قرآن(کمالی) صفحه 505

مداد العلماء افضل من دماء الشّهداء به اندازه مطالعاتي كه داشته‌ام از ميان انبوه تفاسير قرآن مجيد، دوازده تفسير را انتخاب نموده‌ام كه در مجموع آنها هيچ مطلب مهمّي درباره تفسير ناگفته نمانده است و در حقيقت اگر به تنهائي خودكفا نيستند مجموع آنها خود كفاست و خواننده جستجوگر را از تفاسير ديگر بي‌نياز مي‌كند. شش تفسير از علماي عامّه و شش تفسير از علماي اماميّه اثنا عشريّه، به ترتيب ذيل:

تفاسير عامّه‌

اوّل، «جامع البيان»، تأليف «محمد بن جرير بن يزيد بن كثير بن غالب طبري»، از اهل آمل، متولد به سال 224 و متوفي به سال 313 در بغداد. اين تفسير در حدود چهار ميليون كلمه است، حاوي روايات تفسيري از مرفوعات به پيغمبر اكرم (ص) و موقوفات بر صحابه و تابعين. ترجيحات مؤلّف قانوني و چشمگير است. قديمي‌ترين تفاسير مهمّ عامّه است كه از نظر قربت زمان به عصر وحي مطالب مهمّي را تفهيم مي‌كند. تفسير «ابن كثير» و «درّ المنثور» سيوطي، اگر چه حاوي تفاسير مأثورند امّا مطالب را از تفسير جامع البيان بي‌نياز نمي‌كنند.

دوّم، تفسير «كشّاف»، تأليف «ابو القاسم محمود بن عمر بن محمّد بن عمر الخوارزمي» متولد به سال 467 و متوفي به سال 538. تفسير او به نام «الكشّاف عن حقائق التّنزيل» در حدود هشتصد هزار كلمه است. تفسير او بيشتر به دقايق بلاغت قرآن پرداخته است و بايد گفت متمّم و مكمّل آن در اين زمينه تفسير «ابو السّعود» تأليف «محمّد بن محمّد بن مصطفي الطّحاوي» است كه اين دو تفسير مسائل بلاغي