شناخت قرآن(کمالی) صفحه 507

دوّم، تفسير «التّبيان في تفسير القرآن» تأليف «ابو جعفر محمّد بن الحسن بن علي بن الحسن الطّوسي» متولد به سال 385 در طوس و متوفي به سال 460 در نجف اشرف، حاوي همه مسائل تفسيري در غايت انسجام بدون ايجاز مخلّ و اطناب مملّ.

در حدود يك ميليون و هفتصد هزار كلمه دارد.

سوّم، «مجمع البيان» تأليف «ابو علي فضل بن حسن بن الفضل الطّبرسي» متوفي به سال 538 در مشهد مقدّس رضوي. تقريبا عين تفسير تبيان است، با نظم و ترتيبي بهتر و مشهورترين تفاسير قانوني اماميّه مي‌باشد. در حدود يك ميليون و هفتصد هزار كلمه دارد.

چهارم، تفسير «روح الجنان» تأليف «شيخ جمال الدّين ابو الفتوح رازي»، كه تقريبا در سال 556 تأليف آن پايان يافته است. جامعترين تفاسير قرآن به زبان فارسي است، هر چند در ذكر اسرائيليات و روايات غير منسوب به مكتب نبوي اطناب دارد.

در حدود دو ميليون و سيصد هزار كلمه دارد.

پنجم، تفسير «كاشف» تأليف «محمّد جواد مغنيه» از علماي معاصر. تفسيري به سبك المنار امّا موجزتر است. بدون تأويلات بيجا كه براي استفاده جستجوگران مخلص مورد استفاده است. در حدود نهصد و پنجاه هزار كلمه دارد.

ششم، تفسير «الميزان» تأليف مرحوم «علّامه سيّد محمّد حسين طباطبايي»، حكيم و فقيه و مفسّر معاصر، حاوي عمده مسائل تفسيري و حلّ مسائل كلامي و نيز تفسير به مأثور. به طور تقريب، طالبان فهم قرآن را دو تفسير «مجمع البيان» و «الميزان» كفايت مي‌كند، اما اهل تتّبع و تحقيق و تأليف غير از دانستن علوم مقدّماتي تفسير قرآن بايد به اين دوازده تفسير مراجعه نمايند تا «حفظت شيئا و غابت عنك اشياء» به سراغ ايشان نيايد.