شناخت قرآن(کمالی) صفحه 523

روغن و گريس و در مفاصل، مادّه ژله‌اي هست تا همديگر را نسايند. گويي حروف مذلقه در فواصل حروف صامت همين عمل را انجام مي‌دهند.

توضيح:

چون فهم اعجاز اسلوب و تركيبات قرآن منوط به دانستن صفات و حالات حروف است براي اطّلاع كامل به كتب مربوطه، مانند «الرّعاية» از «مكّي بن طالب» رجوع شود.

تلائم و تنافر حروف:

بدون داشتن اطّلاعاتي درباره تقسيمات حروف و مخارج آنها نمي‌توان به الفاظ و تركيبات قرآن از حيث جرس‌هاي صوتي و موسيقي خاص آن در ادا و قرائت پي برد.

مقصود ما از موسيقي، كلمه اصطلاحي آن نيست تا معرض احكام حرمت يا حلّيت واقع شود، بلكه مقصود ما تلائم جرس‌هاي صوتي آن است. زيرا موسيقي به وجه عام و قبل از محدود شدن به اصطلاحات، عبارت از بهترين تلائم در تركيب اصوات است، خواه از آواي انسان باشد، يا نواي هزار دستان، يا امواج خروشان.

به طور خلاصه دانستيم كه ميان دو حرف در وقت اداي متتابع، يا تلائم هست يا تنافر، و اين تنافر و تلائم درجاتي از شدّت و ضعف دارد. و چون اين مطلب را دانستيم، استطرادا در اينجا رجوع مي‌كنيم به حروف مقطّعه فواتح سور، مانند «الم» و «حمعسق» و امثال آنها، و براي آزمايش يكي از حروف متتابعه آنها را برمي‌داريم و به جاي آن حرف ديگر مي‌گذاريم تا ببينيم آيا تلائم بيشتر مي‌شود يا كمتر:

در الم: ابم، اتم، اثم، اجم، الحم، الخ. به وضوح مي‌بينيم كه تلائم ميان الف و لام متتابع آن بيشتر است. «1»

براي بار دوّم، ميم را بر مي‌داريم و به جاي آن حروف ديگر را به كار مي‌بريم:

الب، الت، الث، الج، الح، الخ. در اينجا هم به وضوح مي‌بينيم كه ميم

امّا چون ما اكنون درباره حرف و كلمه سخن مي‌گوييم، تلائم تركيب با محتوي را به بعد موكول مي‌كنيم.