شناخت قرآن(کمالی) صفحه 524

مشدّده حاصله از آخر لام و اوّل ميم، در تتابع از باقي حروف ملايمتر است.

حال در «حم» دقت كنيم:

ح الف، حب، حت، حث، حج، الخ. در اينجا هم مي‌بينيم كه حم متتابعا ملايمتر است.

نكته مهمّ آنكه اين ملايمت صوتي تنها در نفس صدا و جرس حروف نيست بلكه تركيب آنها كه متتابعا اوج و حضيض و زير و بم خاصّي دارد موسيقي خاصّي به لفظ داده است. در حمعسق ملاحظه كنيد:

«حاء» مفتوحه و كوتاه كمي به اوج مي‌رود و متعاقب آن «ميم» كشيده به حضيض و بعد «عين» كشيده به اوج و بعد «سين» كشيده به حضيض و بعد «قاف» كشيده به اوج. سه اوج و دو حضيض، موز و نيّتي در حدّ اعلاي موسيقي به كلمه داده است و تلائم حروف به موزونيّت اين تركيب ياري مي‌رساند.

كلمه‌

اشاره

اكنون درباره كلمه كه مرحله نخستين از تلفيق و پيوستگي حروف است سخن مي‌گوييم.

كلمه در حقيقت آواي حسّي نفس است كه گاه مفهومي در بر دارد و گاه مهمل است. فهم مفهوم خاصّ از كلمه خاص به ملازمه است كه در آغاز طبيعي بوده و كم كم با تصرّفات گوناگون و دراز مدّت به اشكال لغات مدوّنه در آمده است.

گفتيم سرآغاز كلمات، تركيب آواهاي حروف است و سر آغاز دلالت آواها بر مفاهيم، مناسبتي است ميان صور گوناگون آواها و جرس موسيقي آنها با مفهوم و محتوي. به طور مثال مي‌بينيم مفاهيم سخت با حروف سخت و مفاهيم سست با حروف آسان و سست ساخته شده‌اند. به طور نمونه كلمه «سخت» در فارسي و «صعب» در عربي و «هارد» در انگليسي كه مفهومي صلب و سخت دارد، بدون تواطي قبلي، هر سه با حروف صلب و سخت ساخته شده‌اند. در مقابل كلمات «آسان» در فارسي و «سهل» در عربي و «ايزي» در انگليسي كه محتواي آنها نرم و سست است با حروف نرم و رخوه ساخته شده‌اند.

نمونه از قرآن مجيد: كلمات «اشدّاء» و «رحماء» در قوله تعالي: «أَشِدَّاءُ عَلَي