شناخت قرآن(کمالی) صفحه 525

الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ». محتواي كلمه اوّل شديد است، حروف كلمه هم شديدند و محتواي كلمه دوّم نرم است، حروف آن هم نرم و رخوه است.

به طور خلاصه و نتيجه، اگر در قرآن مجيد دقت و ممارست و تدبّر به كار رود، تناسب ميان طبيعت صوتي و طبيعت محتوي در همه جاي آن آشكار است.

توضيح:

بايد دانست موقعيّت حرف واحد در دو تركيب باعث جرس‌هاي متفاوت در آن است، مانند آنكه حرف «راء» در دو كلمه نرم و زبر، اداي آن در اوّلي نرمتر در دوّمي زبرتر است، و اين خود باب جديد و جداگانه و بسيار گسترده‌اي در جرس‌هاي صوتي ايجاد مي‌كند كه شايان تحقيق و بررسي است، هر چند كاري بس دشوار و سنگين است.

تأثير كلام در نفس، در درجه اوّل از جرس‌هاي صوتي كلام است. بيان كه حاصل تأليف اصوات است صور نفسيّه‌اي در طبيعت است و صور طبيعيّه‌اي در نفس، كه اگر روح، فكر و اراده را برنينگيزد مرده است.

در ابتدا كه نطق در مرحله اشاره بود و همچون بياني صامت، زنده و انديشه‌آور و اراده ساز بود، صوت حسّي كه عبارت از موسيقي و جرس حروف از مخارج و كلام از تركيب است، از دقّت در تصوّر معنوي و ابداع در تلّون خطاب، گاهي به جذب نفس و گاهي به رها كردن آن، تا مرحله اعجاز مي‌رسيد.

قرآن مجيد، صرف نظر از ملاحظه محتوي، در صوت حسّي متفرّد و بي‌مانند است.

موسيقي و جرس صوتي حروف و كلمات و تركيبات قرآن در انسجام و موزونيّت و سهولت بر نفس، به نحو اعجاب آوري خاص و جالب توجّه و جاذب قلوب است. كساني كه موسيقي را مي‌شناسند و مي‌دانند موسيقي عالي همان تأليف عالي و كامل نغمات است، هر چند محتواي قرآن را نفهمند، اگر عاليترين آيات قرآن از حيث محتوي بدون ترتيل و تجويد خاصّ آن برايشان خوانده شود مشمئز مي‌شوند و حسّ مي‌كنند كه روح ايشان آن را نمي‌پذيرد و اعصاب ايشان آرامش خود را از دست مي‌دهد. به همين جهت و نظر به همين امر مهمّ است كه از جانب پيغمبر اكرم (ص) در قرائت قرآن به لحن عرب اين همه تأكيد شده است و علماي اين فنّ اين همه