شناخت قرآن(کمالی) صفحه 543

علم حضوري نيست. بنابر اين كلام خالص از هرگونه نقص و كمبود از جميع جوانب، خاص علم خداوند است و همان است كه با گذشت زمان هيچ گونه اختلاف در آن پديد نمي‌آيد و كشفيات قطعي معلومات بشري نمي‌تواند مورد اختلاف و تعارضي با آن داشته باشد.

اين قرآن كه وحي آسماني است و با همان هيأت حين نزول و قرائت فوري پيغمبر (ص) و بدون مراجعه ثانوي، همين است كه هست؛ هيچ نوع اختلافي از انواع اختلافات، چه در لفظ و چه در تركيب و چه در محتوي، در آن نمي‌توان يافت و خداوند متعال معاندان را بر مي‌انگيزد كه تدبّر كنند تا ببينند با همه تلاش مغرضانه و معاندانه نمي‌توانند اختلافي در قرآن بيابند، و اين است دليل آنكه قرآن از نزد خداوند نازل شده است.

«مجلسي» در «بحار الانوار»، باب اعجاز القرآن مي‌گويد:

بدان كه شأن اعجاز درك نمي‌شود و وصف آن ممكن نيست. و هر كس اعجاز قرآن را چنين وصف كند كه خداوند بشر را از معارضه با آن باز داشته يا به آنكه اسلوب قرآن مخالف اساليب كلام است يا از آن است كه مبرّي از تناقض است يا مشتمل بر اخبار به غيب است يا امثال اين آراء، هر آينه پسر خواهر خاله او [خودش] دروغ گفته است.

زيرا ما قطع داريم كه استغراب از سماع قرآن اين است و جز اين نيست، از اسلوب و نظم مؤثر در قلوب آن است، آنچنان تأثيري كه انكار پذير نيست براي كسي كه دلي دارد و گوشي شنوا و گواهي ده؛ قوله تعالي: «لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَي السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ».

در جاي ديگر گويد:

اما وجه اعجاز؛ جمهور عامّه و خاصّه و از آن جمله «شيخ مفيد» قدّس روحه بر آنند كه اعجاز قرآن از آن است كه در درجه و طبقه عليا از فصاحت و بلاغت است، آن گونه كه فصحاي عرب و علماي فرق با سليقه و مهارت خود در بيان و احاطه به اساليب كلام مي‌شناسانند؛ مضافا به مشتمل بودن قرآن بر اخبار به غيب از گذشته و آينده و بر دقايق علوم الهيّه و احوال مبدأ و معاد و مكارم اخلاق و ارشاد به فنون حكمت علميّه و عمليّه و مصالح دينيّه و دنيويّه، آنچنان كه بر متدبّرين ظاهر مي‌شود و بر متفكّرين تجلّي مي‌كند.

مي‌بينيم كه مجلسي هيچ يك از وجوه اعجاز را كه ديگران گفته‌اند نفي نكرده مگر «صرفه» را؛ و همه آن وجوه مخصوصا محتوي را در اعجاز قرآن دخيل مي‌داند و براي قدرت تأثير قرآن در دل‌ها مقام اهمّ را قائل است.