شناخت قرآن(کمالی) صفحه 544

بنابر آنچه گفته شد، اعجاز قرآن، هم در الفاظ مفرده آن است، هم در تراكيب از حيث جرس صوتي و موسيقي و معني، هم در محتواي آن، هم در گيرايي و جذبه- خواه در جرس صوتي و خواه در ادراك محتوي- و هم در اخبار از غيب.

تحدّي يا هماورد جويي‌

اشاره

در قرآن مجيد همه منكران در همه ادوار به اتيان و آوردن مثل و مانندي براي قرآن مجيد فرا خوانده شده‌اند:

وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلي عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ. (البقرة: 23- 24) أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ. (يونس: 38) أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّما أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ وَ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ. (هود: 13- 14) قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلي أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً. (الاسراء: 88) أَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَهُ بَلْ لا يُؤْمِنُونَ فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ كانُوا صادِقِينَ. (الطور: 34) مي‌بينيم در همه آيات تحدّي، كلمه «مثل» به كار رفته و مراد از مثل يكسان بودن چيزي است با چيز ديگر از جميع وجوه. به قول «راغب»، كلمه مثل اعمّ است از ندّ و شبه و مساوي و شكل. پس نفي مثل در «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‌ءٌ» نفي جميع وجوه شباهت است، از كمّيّت و كيفيّت؛ و در كمّيّت و كيفيّت، وجوه ذيل از فصاحت لفظي، بلاغت بياني، نظم، محتوي، تلائم حروف و كلمات است؛ و در محتوي كه مهمترين وجوه است احتوا بر معارف عاليه همچون اخبار به غيب، انذار، ترغيب، ترهيب، بعث، اميد ايجاد حالات مرغوب فيه رواني مانند محبّت، رقّت، رأفت، رحمت و انزعاج از حالات نامطلوب مانند طيش، غضب، شقاوت، ظلم و امثال آنهاست. همچنين است احتوا بر ادلّه توحيد و معاد، رفع شبهات منكران، احتوا بر مسائل اجتماع و علل پيشرفت و نابودي امّت‌ها، احكام روابط ميان افراد و جماعات،