شناخت قرآن(کمالی) صفحه 568

و عذاب نزديك همين است، قوله تعالي:

وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْني دُونَ الْعَذابِ الْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ.

(السّجده: 21) هر آينه از عذاب نزديك به ايشان مي‌چشانيم پيش از عذاب بزرگتر، شايد به رشد خود بازگشت كنند.

مي‌بينيم كه علّت غايي اذاقه و چشاندن عذاب به ناس در برابر دستاوردها و اعمال فاسد ايشان، همانا اميد به بازگشت ايشان و ترك فساد و اصلاح بعد از افساد است.

وجود ايمان بدون عمل صالح قابل تصوّر نيست:

بعضي گمان كرده‌اند چون ايمان به خداوند عقدي قلبي است و اعمال صالحه اعمالي جوارحي، ممكن است فردي داراي ايمان باشد امّا عمل صالحي به جا نياورد؛ امّا از مجموع آياتي كه در اين مورد در قرآن مجيد هست به خوبي استنباط مي‌شود كه وجود ايمان خالي از هر گونه عمل صالحي قابل امكان نيست، قوله تعالي:

قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحي إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً. (الكهف: 11) بگو اين است و جز اين نيست كه من بشري مانند شما هستم كه به من وحي شده كه خداي شما خداي يكتاست، پس هر كه ديدار او را آرزومند است بايد عمل كند عمل صالحي و به پرستش پروردگار خود انباز نگيرد.

در اين آيه شريفه با اين كوتاهي، محتواي رسالت پيغمبران بتمامه آمده است:

پيغمبر بشر است امّا بشري در اوج كمال، مرتبط با غيب و وحي، فرستنده و ابلاغ كننده سه اصل اساسي دين، اوّل توحيد و يكتاپرستي (أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ)، دوم معاد و بازگشت (فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ) و سوّم تكليف و وظيفه (فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً) اشاره به آن است.

در اينجا عمل صالح مطلق است تا فرا گيرنده همه اعمال صالحه باشد كه بايد نوع عمل انسان صالح و دفع فاسد باشد.

احسن القول چيست؟:

قول حسن درجاتي متفاضل دارد، تا آنجا كه به درجه احسن مي‌رسد و همان است كه انسان به پذيرش و اتّباع آن مكلّف است، قوله تعالي: