شناخت قرآن(کمالی) صفحه 598

جالب اين است كه به مفاد آيه شريفه، اين صفت اصلاح و آشتي دادن باعث رحمت و مهرباني خداوند است و تكوينا چنين است كه وجود ملايمات در هر چيز سبب اتّحاد تركيبي آن است و بالعكس عدم تلائم سبب انحلال و از هم پاشيدگي آن مي‌شود.

عدالت، امر به معروف و نهي از منكر:

اشاره

سه اصل مهمّي كه قرآن مجيد آنها را اساس دوام و تكامل جامعه معرّفي نموده است عبارتند از:

عدالت‌

، كه گاهي به ميانه روي از آن تعبير شده است. لزوم بسط عدالت چنان مؤكّد و مطلق است كه هيچ نوع دشمني و نفرت، هر چند در اشدّ صور خود، نبايد مانع فراگيري و شمول آن باشد، زيرا هر مصلحتي كه در تحديد موارد آن به نظر آيد باطل و بر خلاف عاقبت انديشي است:

وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَ تَعاوَنُوا عَلَي الْبِرِّ وَ التَّقْوي وَ لا تَعاوَنُوا عَلَي الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ. (المائده: 2) در اين آيه مباركه هم اشاره هست بر اينكه اعمال عدالت به طور مطلق از جنبه تكويني امري است كه نتيجه و محصولش استواري و خير و دوام است. زيرا تقوي خود يكي از تعبيرات عدل است و عدل تعريف كاملش اين است: «اعطاء كلّ ذي حقّ حقّه» كه جامع وظايف هر خداشناس خدا ترس است.

امر به معروف و نهي از منكر

، كه با مصاديق گسترده خود همان تضامن اجتماعي است. همه افراد جامعه بايد بدانند كه سعادت كلّي براي فرد جز در سايه سعادت جامعه امكان پذير نيست. بنابراين جامعه قرآني بايد تضامن داشته باشد و هر فردي خود را موظّف بداند افراد ديگر را از گزندها برهاند و به خير برساند. به تعبير ديگر، پيغمبر اكرم (ص) از اين تضامن به «نصيحت» تعبير فرموده و در جواب سائلي كه چهار بار پرسيده «يا رسول اللّه ما الدّين؟» (يعني دين چيست؟) چهار بار فرموده: «الدّين النّصيحة» (يعني دين خير خواهي است.)؛ قوله تعالي:

وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَي الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ. (آل عمران: 104)