شناخت قرآن(کمالی) صفحه 599

فلاح و رستگاري به طور حصر، مختص جامعه‌اي است كه هشيارانه به طرف خير دعوت مي‌كند. و اين خير مطلق به دو صورت امر به معروف و نهي از منكر انجام مي‌گيرد.

توضيح:

اگر بخواهيم تفصيلاتي كه در قرآن مجيد راجع به اين سه اصل مهمّ يعني عدل، امر به معروف و نهي از منكر و نتايج عمل به آنها و عواقب شوم ترك آنها آمده است ياد كنيم هزار برابر مي‌شود و اين كتاب گنجاي آن را ندارد.

در اين بخش اعجاز قرآن از آنكه اعتقاد ما آن بود كه بزرگترين دليل اعجاز قرآن تدبّر در محتواي قرآن است، متناسب با فهم خودم و نيز حجم كتاب، مختصري ياد مي‌شود؛ تفصيل آن را در كتاب‌هاي مربوط و نيز تدبّر خودتان بجوييد.

عقل، علم، تفكّر، كشف، امتياز اشرف مخلوقات‌

عقل، به يك تعبير ساده، نيروي خدادادي است كه خاصّ انسان است و با آن مي‌تواند از فطريات و فهم‌هاي ساده و تركيب آنها نتايجي به دست آورد كه علوم و دانش‌ها را تشكيل مي‌دهند. سير تكاملي فطريّات تا دانش‌ها تفكّر نام دارد و محصول آن، به اعتبار وجود بعد از عدمش، كشف است.

وقتي اين نيروي خداداد و خاصّ انسان با شناخت امتيازات واقعي، كه شرط قطعي آنها دوام و جاوداني است، وظيفه خود را شناخت و انجام داد عنوان اشرف مخلوقات بر او صدق مي‌كند. زيرا با تلاش موهوبي، نيروهاي خداداد را به كار برده و كشف كرده و وظيفه خود را كه تكامل بي نهايت است انجام داده است. بنابراين انسان به اعتبار تهيّوء و آمادگيش اشرف مخلوقات است، هر چند به علّت فعليّت ندادن به اين نيرو ارذل مخلوقات باشد، قوله تعالي:

وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ. (الاعراف: 179) آيه شريفه كاملا مي‌فهماند كه ايشان دل و چشم و گوش دارند، امّا آنها را براي فهم و دريافت و تعقّل و كشف و تشخيص امتيازات واقعي به كار نمي‌برند.

بنابراين وظيفه خود را هم نمي‌شناسند و قدر خود را نمي‌دانند و از چهار پايان