شناخت قرآن(کمالی) صفحه 603

تشخيص خود پايدار است، و خداوند هيچ گاه اين نيرو را از قدرتي كه به آن داده است خلع نخواهد نمود.

علم كه محصول به كار بردن عقل در تركيب فطريات و استنتاج از آنهاست، شرف انسان است كه با آن مي‌تواند اشرف مخلوقات باشد. خداوند عالمان را در رديف فرشتگان قرار داده و چه جالب است كه دليل بر وحدانيّت خود را گواهي خودش و فرشتگان و عالمان ياد كرده است:

شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ. (آل عمران: 18) تفكّر كه سير دائمي عقل از مبادي به مقاصد و از غيب به شهود و از فطرت ساده به كشف تفصيلي است، صدها بار در قرآن به صور مختلف تأكيد شده، تا آنجا كه افراد بي تفاوت كه در هيچ موردي تأمّل نمي‌كنند مورد سرزنش و تقبيح واقع شده‌اند.

آنچه بشر از اسرار خلقت كشف كرده همه مرهون تفكّر اوست. تفصيل تفكّر در قرآن مجيد در صور گوناگون و نتايجش مكرّر آمده كه ما به ذكر يك مورد از آن اكتفا مي‌كنيم و معتقديم كه به تنهايي ادلّ دلايل بر وجوب تفكّر در راه كشف اسرار خلقت است.

هزاران سال بشر گمان مي‌كرد كه اين شبگردان آسماني شعله‌هايي بي روحند كه هرگز علم بشر و پاي بشر به آنها راه نخواهد يافت، تا آنكه علم بشر تكاپوگر توانست جاسوسان خود را براي خبرچيني به كرات آسماني بفرستد و آنگاه خودش به نزديكترين همسايگان زمين سفر كند و آهنگ مسافرت‌هاي درازتر كند، و به هر حال ستارگان را در محدوده فهم و كشف و اطّلاع خود در آورد و به دليل آنچه تاكنون پيموده صدها و هزارها برابر پيمايد و بر آنچه در آسمان‌ها هست دست يابد و بداند آنجاها چه هست و به چه درد مي‌خورد و چگونه مي‌تواند مورد استفاده قرار گيرد. و اين است اعجاز قرآن در اخبار به غيب و آينده كه صريحا مي‌گويد:

قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما تُغْنِي الْآياتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ. (يونس: 99) در اينجا ظاهر نظر، نظر بصري است نه قلبي كه متبادر همين است، و غاية الامر